سرویس سیاست مشرق- بر اساس گزارشها، تفاهم احتمالی میان ایران و آمریکا پس از مذاکرات فشرده با میانجیگری قطر و پاکستان شکل گرفته است. در صورت نهایی شدن، این تفاهم به توقف درگیریها و آغاز مذاکرات فنی منجر خواهد شد. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، از حصول توافق اولیه خبر داده و اعلام کرده که مراسم امضای رسمی آن در سوئیس برگزار میشود.
از سوی دیگر، دونالد ترامپ نیز از نهایی شدن توافق سخن گفته و اعلام کرده که تردد کشتیها در تنگه هرمز از سر گرفته میشود و محدودیتهای دریایی علیه ایران پایان مییابد. همزمان، مقامهای ایرانی از جمله کاظم غریبآبادی و دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی نیز از نهایی شدن متن تفاهم و آغاز اجرای برخی تعهدات اولیه خبر دادهاند. حمله اسرائیل به ضاحیه بیروت، روند گفتوگوها را با چالش مواجه کرد، اما در نهایت با رایزنیهای فشرده و تغییر برخی مفاد، مسیر توافق باز ماند. برخی منابع نزدیک به مذاکرات مدعیاند که ایران در این مرحله موفق شده است امتیازات بیشتری در موضوع لبنان و رفع محدودیتهای دریایی کسب کند.
این تفاهم با استقبال گسترده بینالمللی مواجه شده است. آنتونیو گوترش، امانوئل مکرون، فریدریش مرتس، و مقامهای انگلیس، ژاپن، قطر و ترکیه، آن را گامی مهم برای کاهش تنشها و ثبات منطقه توصیف کردهاند. در مقابل، رسانههای اسرائیلی و برخی مقامات نزدیک به تلآویو نسبت به نتایج این توافق ابراز نگرانی کرده و آن را نشانهای از افزایش نفوذ و قدرت چانهزنی ایران در منطقه دانستهاند.
چهرههای سیاسی
چین با استقبال از تفاهم میان ایران و آمریکا، آن را گامی در جهت پایان جنگ دانست و بر اهمیت بازگشایی تنگه هرمز برای کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی تأکید کرد. پکن همچنین از نقش میانجیگرانه پاکستان در شکلگیری این تفاهم قدردانی کرد.
اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد، در واکنش به این تفاهم اعلام کرد که کاهش تنش میان تهران و واشنگتن برای اقتصاد و معیشت شهروندان سوئدی نیز اهمیت دارد.
وزارت خارجه عربستان سعودی ضمن استقبال از تفاهم تهران و واشنگتن، از تلاشهای قطر و پاکستان در روند مذاکرات تقدیر کرد و خواستار دستیابی به توافقی پایدار شد که امنیت منطقه و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را تضمین کند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، این تفاهم را یک تحول مثبت ارزیابی کرد و از آن به عنوان گامی در مسیر کاهش تنشهای منطقهای یاد کرد.
کر استارمر، نخستوزیر انگلیس، بازگشایی کامل مسیرهای دریایی در تنگه هرمز را از مهمترین نتایج توافق دانست و از آمادگی لندن برای مشارکت در اقدامات مرتبط با امنیت کشتیرانی خبر داد.
آنتونیو کاستا، رئیس شورای اروپا، تأکید کرد که اتحادیه اروپا آماده حمایت از روندی است که بتواند به صلحی پایدار در منطقه منجر شود.
اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، اجرای سریع و کامل توافق از سوی طرفین را اولویت اصلی دانست و بر اهمیت بازگشایی فوری تنگه هرمز تأکید کرد.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، تفاهم ایران و آمریکا را یک پیشرفت مهم توصیف کرد و ابراز امیدواری نمود که اجرای آن به کاهش بحران جهانی انرژی کمک کند.
برهانالدین دوران، رئیس مرکز ارتباطات نهاد ریاستجمهوری ترکیه، این تفاهم را گامی مهم در جهت کاهش تنشها و تقویت ثبات منطقهای دانست و بر حمایت آنکارا از روندهای دیپلماتیک تأکید کرد.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، ضمن استقبال از تفاهم تهران و واشنگتن، خواستار بازگشایی فوری و بدون محدودیت تنگه هرمز شد و آمادگی فرانسه برای کمک به تثبیت شرایط منطقه را مورد تأکید قرار داد.
خوزه مانوئل آلبارس، وزیر خارجه اسپانیا، با مثبت ارزیابی کردن تفاهم ایران و آمریکا، بر نقش گفتوگو و مذاکره در حل مسائل باقیمانده منطقه از جمله لبنان تأکید کرد و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز را موضوعی حیاتی خواند.
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، این تفاهم را گامی مهم در مسیر کاهش تنشها و حل بحران موجود دانست و ضمن قدردانی از کشورهای میانجی، بر ضرورت اجرای کامل توافق و تضمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید
منطقهای
در لبنان، پس از اعلام تفاهم میان ایران و آمریکا و برقراری آتشبس، گروهی از شهروندان در مناطق جنوبی این کشور به خیابانها آمدند و پایان درگیریها را جشن گرفتند. رسانههای لبنانی این رویداد را نشانه استقبال افکار عمومی از توقف جنگ ارزیابی کردند.
حزام الاسد، عضو دفتر سیاسی جنبش انصارالله یمن، تفاهم تهران و واشنگتن را نشانه موفقیت ایران و محور مقاومت دانست و مدعی شد این تحولات نشان داده آمریکا قدرتی شکستناپذیر نیست.
علی القحوم، دیگر عضو دفتر سیاسی انصارالله یمن، نیز این توافق را نشانه ناکامی سیاستهای آمریکا و اسرائیل در منطقه توصیف کرد و آن را شکستی برای پروژه موسوم به «خاورمیانه جدید» دانست.
شیخ خالد الملا، رئیس جمعیت علمای اهل سنت عراق، تفاهم بهدستآمده را حاصل ایستادگی و مقاومت در برابر فشارهای خارجی ارزیابی کرد.
وزارت خارجه قطر با استقبال از تفاهم تهران و واشنگتن، آن را گامی در جهت تقویت صلح، ثبات و توسعه اقتصادی منطقه دانست و از نقش کشورهای میانجی در شکلگیری این روند قدردانی کرد.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، و امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، از توافق میان ایران و آمریکا استقبال کرده و آن را فرصتی برای کاهش تنشهای منطقهای ارزیابی کردند.
انگلیس، فرانسه، آلمان و ایتالیا نیز در بیانیهای مشترک از این تفاهم حمایت کرده و بر ضرورت حفظ ثبات منطقهای، تداوم آتشبس در لبنان و همکاری دیپلماتیک برای اجرای توافق تأکید کردند.
در مقابل، برخی محافل و شهرکنشینان صهیونیست این تفاهم را به سود ایران ارزیابی کرده و از نحوه مدیریت پرونده ایران توسط دولت آمریکا انتقاد کردند.
روزنامه معاریو نیز به نقل از منابع اسرائیلی گزارش داد که تلآویو خود را متعهد به بخشهای مرتبط با لبنان در این تفاهم نمیداند و قصد دارد حضور نظامی و عملیات خود علیه حزبالله را ادامه دهد.
کاربران فضای مجازی
اما بخش مهمی از واکنشها به توئیتهای کاربران فضای مجازی تعلق داشت. عموم واکنشها به مرور اهداف ترامپ در زمان آغاز حمله اشاره داشتند و با مقایسه شرایط فعلی ایران، شکست آمریکا و اسرائیل در تجاوز تروریستی را قطعی ارزیابی کردند. در داخل ایران، بخشی از فعالان سیاسی و رسانهای از توافق استقبال کردهاند، اما استدلال آنها متفاوت است. این جریان معتقد است آنچه آمریکا را به سمت توافق سوق داد، صرفاً مذاکرات نبود، بلکه ترکیب مقاومت میدانی و چانهزنی دیپلماتیک بوده است. در این روایت، توافق نه نتیجهٔ عقبنشینی ایران، بلکه محصول تغییر محاسبات آمریکا پس از ناکامی در تحقق اهداف اولیهٔ خود تلقی میشود.
این کاربران، منتقدان توافق را به عجول بودن توصیف کردند و با استناد به تحلیلهای عربی و منطقهای، مدعی شدند که توافق جدید نوعی به رسمیت شناختن نقش ایران در معادلات منطقهای است. آمریکا پس از آنکه نتوانسته به اهداف خود از طریق فشار و جنگ دست یابد، ناچار شده به سمت سازوکاری مبتنی بر تفاهم حرکت کند. حفظ انسجام داخلی و حمایت از تصمیمات حاکمیت در شرایط بحرانی، زمینهٔ دستیابی به چنین نتیجهای را فراهم کرده است.
در رشتهتوییتهایی که منتشر شده، از تجربهٔ زیستهٔ مردم در دوران جنگ سخن گفته شده و به آثار مستقیم جنگ بر زندگی مردم اشاره شده است. محور اصلی صحبتهای این دسته از کاربران نه حمایت ایدئولوژیک از توافق، بلکه ترجیح ثبات و امنیت بر تداوم جنگ است. این دسته از واکنشها نشان میدهد که بخشی از افکار عمومی، فارغ از اختلافات سیاسی، پایان درگیری و بازگشت آرامش را اولویت اصلی خود میدانند.
در مقابل، منتقدان توافق عمدتاً بر یک پرسش متمرکز شدهاند: ایران در برابر چه امتیازاتی این تفاهم را پذیرفته است؟ ارزیابی کاربرانی که به استقبال توافق رفتند، این است که موفقیت یا شکست توافق به پاسخ این سؤال وابسته است که آیا ایران در ازای توقف واکنشها و پذیرش آتشبس، دستاورد ملموسی به دست آورده است یا خیر؛ و اگر دستاورد مناسبی باشد، نمیتوان به این توافق بدبین بود.