به گزارش سرویس جهان مشرق، خبرگزاری NDTV هند در گزارشی در روز پنجشنبه(۱۶ آوریل)، موضوع طرح «محاصره‌ی دریایی هرمز» توسط آمریکا و تاثیرات آن را بر تغییر نقش تاکنونی چین در مناقشه آمریکا-ایران، مورد بررسی قرار داده است.

شی جینپینگ روز سه‌شنبه، پس از نزدیک به هفت هفته سکوت درباره جنگ ایران، هشدار داد که نظم جهانی «در حال فروپاشی و بی‌نظمی است» و در عین حال متعهد شد که نقشی «سازنده» در خاورمیانه ایفا کند. وزارت خارجه چین در پکن با تشدید لحن خود، محاصره دریایی اعمال‌شده توسط رئیسجمهور آمریکا در این هفته را «خطرناک و غیرمسئولانه» خواند.

این لحن تندتر پکن نشان می‌دهد که جنگ ترامپ در خاورمیانه، آتش‌بس شکننده بین دو اقتصاد بزرگ جهان را تحت آزمایش قرار داده است. تهدیدهای آمریکا برای رهگیری، منحرف کردن یا توقیف کشتی‌هایی که تحریم‌های آن را نقض میکنند، خطر رویارویی بین کشتی‌های وابسته به چین و نیروی دریایی آمریکا را ایجاد میکند و احتمالاً پکن را در موقعیت دشواری قرار می‌دهد، حتی اگر بخواهد از چالش مستقیم با این محاصره اجتناب کند.

سرنوشت یکی از این شناورها، یک تانکر تحریم‌شده توسط آمریکا که به چین مرتبط بود، اما وابسته به دولت چین نبود، خطرات ناشی از محاسبه اشتباه را نشان داد. داده‌های ردیابی نشان می‌دهد که این کشتی - «ریچ استاری» - روز سه‌شنبه از تنگه هرمز عبور کرد و سپس هنگام ورود به دریای عمان ظاهراً دور زد و بازگشت.

هو شیشین، سردبیر اسبق روزنامه ملی‌گرای گلوبال تایمز چین، روز دوشنبه در پستی در وبلاگ خود نوشت: «اگر آمریکا بخواهد از این جنگ نابخردانه برای آسیب زدن به منافع چین استفاده کند، به اعتقاد من چین برگ‌های زیادی برای بازی دارد که تضمین می‌کند آمریکا بسیار کم‎تر از آنچه از دست می‌دهد، به دست خواهد آورد.»

تاکنون هیچ نشانه‌ای از به تعویق افتادن سفر برنامه‌ریزیشده ترامپ به پکن در اواسط ماه مه وجود ندارد. او روز سه‌شنبه با دیوید پردو، سفیر آمریکا در چین، برای آماده‌سازی این سفر دیدار کرد؛ سفری که اولین سفر یک رئیس‌جمهور آمریکا به این کشور از زمان آخرین دیدارش در سال ۲۰۱۷ خواهد بود.

اما فضا رو به تیرگی است. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، چین را به دلیل «انبار کردن» نفت، شریکی غیرقابل اعتماد برای جهان خوانده است، در حالی که جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، هفته گذشته هشدار داد که روابط چین با ایران، مناسبات را پیچیده کرده است.

روزنامه فایننشال تایمز روز چهارشنبه گزارش داد که ایران مخفیانه یک ماهواره جاسوسی چینی را به دست آورده است که توانایی جدید و قدرتمندی برای هدف قراردادن پایگاههای نظامی آمریکا به آن داده است. اندکی پس از آن، ترامپ به فاکس بیزینس گفت که با شی درباره گزارشهای تسلیحاتی نامه‌نگاری کرده است و مدعی شد که رهبر چین پاسخ داده است که «اساساً، او این کار را نمی‌کند.»

ترامپ در شبکه‌های اجتماعی نوشت که چین از تلاشهای او برای باز کردن تنگه هرمز «بسیار خوشحال» است و پیشبینی کرد که شی در پکن «بغل بزرگ و تپلی» به او خواهد داد.

{توضیح مشرق: این ادعای ترامپ، که به دروغ‌گویی شهره است، در حالی مطرح شد، که روز سه‌شنبه، سخنگوی وزارت خارجه چین، ، به صراحت رد و بدل شدن چنین نامه‌ای را تکذیب، و تاکید کرد که:

« می‌خواهم به شایعاتی که در فضای آنلاین در حال انتشار است و ادعا می‌کند چین با ایالات متحده توافق کرده که به ‎ایران سلاحی تأمین نکند، پایان دهم.

-اجازه دهید صریح بگویم که هیچ‌گونه ارتباطی در این زمینه صورت نگرفته است. چین نه تأمین سلاح برای ایران را تأیید کرده و نه آن را رد کرده است.

-توافقات امنیتی و همکاری‌های دفاعی ما، موضوعاتی حاکمیتی هستند که صرفاً به چین تعلق دارند. هیچ کشور خارجی حق دخالت در امور داخلی چین را ندارد. رهبران جهان باید پیش از سخن گفتن، واژگان خود را با دقت انتخاب کنند.}

ترامپ پیشتر تهدید کرده بود که تعرفه ۵۰ درصدی بر کشورهایی که تهران را مسلح می‌کنند اعمال خواهد کرد، پس از گزارش‌هایی مبنی بر اینکه چین قصد دارد به دوست دیرین دیپلماتیک خود ایران، سلاح‌های ضدموشکی بدهد - ادعایی که پکن آن را کارزار «تهمت» خواند. در حالی که چین معمولاً از تأمین سلاح برای جنگ‌های خارج از کشور خودداری می‌کند، اما قطعات دوکاربردی در اختیار روسیه قرار داده است.

هر تصمیمی برای اعمال تعرفه‌ها یا آسیب زدن به منافع چین، تهدید به برهم زدن آتش‌بس یک‌ساله در جنگ تعرفه‌ای می‌کند - اقدامی که تقریباً به طور قطع، چین را وادار می‌کند تا با قطع عرضه فلزات خاکی کمیاب تلافی کند. پکن حدود ۹۰ درصد آهنرباهای دائمی ساخته‌شده با این مواد معدنی را که برای تولید آمریکا حیاتی هستند، کنترل می‌کند. سال گذشته، چین کنترل‌های گستردهای بر صادرات این فلزات برای مقابله با تعرفه‌های ترامپ اعمال کرد و میتواند به سرعت محدودیت‌ها را تشدید کند.

جنیفر ولچ از بلومبرگ اکونومیکس گفت: با طولانی شدن درگیری، این احتمال نیز وجود دارد که ترامپ امیدوار باشد با ضربه زدن به واردات نفت چین، پکن را تشویق کند تا برای آوردن تهران به پای میز مذاکره فشار آورد، پس از آنکه مذاکرات صلح آخر هفته در پاکستان با شکست به پایان رسید.

ولچ افزود: «خطر این است که اگر این نقشه ترامپ باشد، چین هزینه‌های بالاتر نفت را در داخل جبران کرده و با تحریمهای خود تلافی کند.» چین همچنین می‌تواند با محدود کردن خرید سویا از آمریکا تلافی کند، واردات کلی که در ماه پس از شروع جنگ به پایین‌ترین حد یکساله خود رسید.

برای برخی در پکن، آخرین اقدامات ترامپ برای فشار بر چین نشان می‌دهد که او در جنگ ایران به بن‌بست خورده است.

وانگ ییوی، دیپلمات سابق چینی و مدیر مؤسسه امور بینالملل دانشگاه رنمین، گفت: «آمریکا از آن‌جا که قادر به بازگشایی تنگه هرمز نیست، تقصیرها را به گردن چین می‌اندازد. وقتی واشنگتن نمیتواند جنگ با ایران را ببرد، پکن را مقصر جلوه می‌دهد.»

دیپلماسی فشرده

رهبر چین این هفته از مجموعه‌ای از شخصیتهای برجسته در پکن استقبال می‌کند و خود را به عنوان نیرویی برای ثبات به کشورهایی که به بحران انرژی واکنش نشان می‌دهند، معرفی می‌کند.

شی جینپینگ در دیدار روز سه‌شنبه با ولیعهد ابوظبی - که به طور گسترده به عنوان رهبر بعدی امارات متحده عربی دیده می‌شود - متعهد شد که نقشی «سازنده» در خاورمیانه ایفا کند. او همچنین با سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه و تو لام، رئیس‌جمهور ویتنام، دیدار کرد.

این دیپلماسی فشرده در حالی صورت می‌گیرد که به گفته یک منبع آگاه، آمریکا و ایران به دنبال ترتیب دادن دور دوم مذاکرات پیش از انقضای آتش‌بس ۷ آوریل هستند و تمدید دو هفته‌ای نیز در دست بررسی است.

وانگ یی، دیپلمات ارشد چین، روز چهارشنبه در تماس تلفنی با عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، گفت که «پنجره صلح» در حال گشودن است و بار دیگر حمایت خود را از «حفظ شتاب» در مذاکرات تکرار کرد.

در حالی که چین به لطف ذخایر عظیم نفت و بخش انرژی تجدیدپذیر قوی خود به عنوان یکی از مقاوم‌ترین اقتصادهای آسیایی ظاهر شده است، محاصره تنگه هرمز توسط آمریکا پیامدهای گسترده‌تری برای آزادی دریانوردی دارد.

جنیفر کاوانا، همکار ارشد و مدیر تحلیل نظامی در موسسه دیفنس پرایوریتیز، گفت: «چین مدتهاست نگران است که دسترسی‌اش به انرژی ممکن است در تنگه مالاکا، به ویژه توسط آمریکا در بستر جنگ، مسدود شود.»

پروبوا سوبیانتو، رئیسجمهور اندونزی، هفته گذشته از اهرم فشار کشورش بر این آبراه حیاتی تمجید کرد و در سخنرانی خود برجسته ساخت که حدود ۷۰ درصد انرژی و تجارت شرق آسیا از آب‌های اندونزی عبور میکند. او پرسید: «آیا حتی متوجه می‌شویم که اندونزی چقدر مهم است؟»

عبور آزاد کشتی‌ها از نقاط تنگ مانند هرمز و تنگه مالاکا تحت اصول مندرج در کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها محافظت می‌شود. در حالی که آمریکا هرگز این معاهده را تصویب نکرده است، نقش کلیدی در تدوین این سند ایفا کرده و نیروی دریایی نزدیک به ۳۰۰ فروندی آن به عنوان مجری اصلی قوانین عمل کرده است.

بسنت روز چهارشنبه با تأکید بر این خطرات گفت که آمریکا نامه‌هایی به دو بانک چینی ارسال کرده است که در صورت مشاهده حمایت آن‌ها از تراکنش‌های مرتبط با ایران، آنها را از خطر تحریمهای ثانویه آگاه کرده است. او نام بانک‌ها را ذکر نکرد.

با هفته‌های باقی مانده تا سفر ترامپ به پکن، هنوز ابهامات زیادی در مورد آنچه در دستور کار قرار خواهد گرفت - و اینکه جهان چگونه به نظر خواهد رسید - وجود دارد.

وانگ از دانشگاه رنمین گفت که ترامپ قبلاً دیدار خود را برای تحت تأثیر قرار دادن جنگ ایران به تعویق انداخته است.

او افزود: «ترامپ امیدوار بود به عنوان برنده جنگ از چین بازدید کند. اما اکنون این جنگ به واترلو (نقطه شکست نهایی) او تبدیل شده است.»