به گزارش مشرق؛ علی چاهخوزاده فعال رسانهای طی یادداشتی نوشت:
در دنیای سیاست و جنگ رسانهای، تکرار یک نام گاهی از خودِ خبر مهمتر است. این نام میتواند ابزاری برای فشار روانی، سنجش واکنشها، یا حتی ایجاد شکاف در افکار عمومی باشد. ماجرای اسم بردن دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، دقیقاً در همین قاب قرار میگیرد. ترامپ که بارها ادعای مذاکرات «مؤثر» با مقامات ایرانی را مطرح کرده، حالا با تکذیبهای مکرر از سوی تهران روبهرو است. اما چرا اصرار بر تکرار این نام؟ آیا این فقط یک اشاره سیاسی است یا بخشی از یک استراتژی بزرگتر؟ این یادداشت تحلیلی، لایههای پنهان این ماجرا را بررسی میکند و نشان میدهد چگونه یک نام میتواند به سلاح جنگ روایتها تبدیل شود.
لایه اول: فشار روانی و عملیات روایتسازی
جنگ روایتها، جایی است که حقیقت کمتر اهمیت دارد و اثرگذاری روانی حرف اول را میزند. ترامپ با تکرار نام قالیباف، نه تنها یک مقام سیاسی را هدف قرار میدهد، بلکه سعی میکند فضایی از ابهام و اضطراب ایجاد کند. در سیاست بینالملل، برجستهسازی نام یک فرد حساس، ذهن مخاطبان را درگیر میکند: «آیا مذاکرهای در کار است؟ تهدیدی در راه است؟ یا فریبی در میان است؟» این ابهام، خودش ابزار قدرتمندی است.
عملیات روایتسازی یعنی ساختن داستانی که لزوماً بر پایه واقعیت بنا نشده، بلکه برای هدایت افکار عمومی طراحی شده. ترامپ با این کار، ابتکار عمل رسانهای را به دست میگیرد. رسانههای غربی و حتی برخی کانالهای داخلی، ناچار به واکنش میشوند و بحث از مسائل کلان مانند تحریمها یا تحولات میدانی، به حاشیهای شخصی کشیده میشود. قالیباف، به عنوان چهرهای با سابقه نظامی و سیاسی، نماد مقاومت ایران است. تکرار نام او، پیامی ضمنی میفرستد: «ما شما را زیر نظر داریم». این فشار روانی، بیش از آنکه نظامی باشد، ذهنی و رسانهای است و هدفش فرسایش تمرکز و انسجام است.
لایه دوم: ترفند سنجش واکنش و هدایت بحث
در عمق این ماجرا، یک ترفند کلاسیک سیاست خارجی نهفته است: سنجش واکنش. سیاستمداران حرفهای میدانند که یک ادعا یا نامبرداری، بهترین راه برای استخراج اطلاعات است. وقتی ترامپ نام قالیباف را تکرار میکند، واکنشهای ایران از تکذیب رسمی تا تحلیلهای رسانهای خودشان داده تولید میکنند. سرعت پاسخ، شدت آن، و حتی سکوت برخی جریانها، نقشهای از حساسیتها، خطوط قرمز و شکافهای داخلی ترسیم میکند.
این ترفند، بحث را به زمین دلخواه طراح روایت میبرد. طرف مقابل وارد چرخه دفاع، توضیح یا حمله میشود و ترامپ بدون هزینه اضافی، ابتکار عمل را حفظ میکند. مثلاً تکذیب قالیباف مبنی بر «فیکنیوز بودن» ادعاها، خودش فضا را داغتر میکند و توجه را از ضعفهای سیاست خارجی آمریکا منحرف میسازد. در جنگ رسانهای، کسی که سؤال را طرح میکند، تا حدی جواب را هم دیکته میکند. این روش، ریشه در تاکتیکهای اطلاعاتی دارد: آزمودن اعصاب، آشکارسازی شبکهها، و هدایت گفتمان عمومی به سمتی که سودآور است.
لایه سوم: شکافافکنی و تردیدسازی داخلی
اثرگذارترین بخش این استراتژی، تأثیر داخلی آن است. تکرار نام قالیباف با روایتهای متناقض، جامعه ایران را به سه اردوگاه تقسیم میکند: باورکنندگان ادعای ترامپ، انکارکنندگان مطلق، و تردیدآمیزانی که میان دو روایت سرگردانند. این قطبیسازی، انسجام اجتماعی را فرسوده میکند و اعتماد عمومی را هدف میگیرد.
در چنین فضایی، ملاک قضاوت از «عملکرد میدانی» به «روایتهای بیرونی» تغییر میکند. بخشی از افکار عمومی، به جای ارزیابی دستاوردها، درگیر این میشود که «چرا ترامپ اصرار دارد؟ آیا چیزی پنهان است؟» این تردید، بستری برای انشقاق فراهم میکند: جریانهای سیاسی یکدیگر را متهم میکنند، رسانهها روایتهای خود را میسازند، و در نهایت، تمرکز از میدان جنگ واقعی به جنگ کلامی منتقل میشود. ترامپ، بدون دخالت مستقیم، از این شکاف سود میبرد و سیاست فشار حداکثریاش را با هزینه کم پیش میبرد.
لایه چهارم: احتمال شناسایی و هدفگذاری میدانی
یک بعد حساستر، احتمال استفاده از این ترفند برای اهداف عملیاتی است. قالیباف، با سابقه فرماندهی در دوران دفاع مقدس و نقش فعلیاش در ساختار قدرت، یکی از چهرههای مؤثر در میدان جنگ و سیاست امنیتی ایران است. در فضای جنگ ترکیبی مدرن، نامبرداری مکرر میتواند فراتر از روانی برود: ابزاری برای رصد، شناسایی و حتی زمینهسازی فشارهای میدانی.
فرضیه این است که تکرار نام، واکنشهای رفتاری، رسانهای و اطلاعاتی تولید میکند که برای ردیابی مفید است.
اگر آمریکا در شناسایی یا هدفگذاری ناکام مانده باشد، این روش میتواند ترفندی برای برونکشیدن نشانهها باشد، از الگوهای ارتباطی تا تحرکات امنیتی، البته این فرضیه، بدون سند قطعی، تحلیلی است و نباید به حکم تبدیل شود، اما در تاریخ جنگهای اطلاعاتی، چنین تاکتیکهایی سابقهدارند: از برجستهسازی برای تحریک تا استفاده از ابهام برای جمعآوری داده، قالیباف به عنوان «فرمانده جنگ»، نقطهای حساس است و اصرار ترامپ، نمیتواند تصادفی باشد.