به گزارش مشرق، تا چند سال پیش، هند یکی از مشتریان بزرگ تسلیحات اسرائیلی بود؛ اما به‌تدریج این رابطه تغییر کرد. شرکت‌های دو طرف از قراردادهای خرید سلاح عبور کردند و به سراغ تأسیس کارخانه‌های مشترک، انتقال فناوری و تولید تجهیزات نظامی در خاک هند رفتند.

به این ترتیب، هند از یک خریدار تسلیحات به یکی از حلقه‌های تأمین و تولید صنایع نظامی اسرائیل تبدیل شد؛ مسیری که هم برای شرکت‌های هندی درآمدزایی دارد و هم هزینه تولید تسلیحات برای طرف اسرائیلی را کاهش می‌دهد.

شرکت‌های هندی تولید تسلیحات اسرائیلی را برعهده گرفته‌اند

یکی از نخستین نمونه‌های این همکاری در سال ۲۰۱۵ شکل گرفت؛ زمانی که گروه صنعتی کالیانی هند و شرکت اسرائیلی رافائل، یک شرکت مشترک با سهم ۵۱ درصدی طرف هندی و ۴۹ درصدی طرف اسرائیلی تأسیس کردند.

این مجموعه در شهر حیدرآباد هند فعالیت خود را آغاز کرد و به تولید تجهیزات و قطعات موشکی پرداخت. در ادامه نیز سفارشی به ارزش ۱۰۰ میلیون دلار برای تأمین هزار مجموعه قطعات موشک باراک دریافت کرد.

یک سال بعد، گروه آدانی هند نیز وارد این مسیر شد. آدانی یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های اقتصادی هند در حوزه‌هایی مانند انرژی، بنادر، حمل‌ونقل و صنایع دفاعی است که گوتام آدانی، میلیاردر هندی، آن را اداره می‌کند.

این گروه در نوامبر ۲۰۱۶ با شرکت اسرائیلی ال‌بیت سیستمز، یکی از تولیدکنندگان بزرگ تسلیحات و تجهیزات نظامی اسرائیل، شرکت مشترکی تأسیس کرد.

حاصل این همکاری، راه‌اندازی کارخانه تولید پهپادهای هرمس ۹۰۰ در حیدرآباد بود؛ مرکزی که نخستین محل تولید این پهپادها در خارج از اسرائیل معرفی شد.

اهمیت این همکاری‌ها فراتر از یک قرارداد تجاری است. شرکت‌های اسرائیلی با استفاده از نیروی کار، ظرفیت صنعتی و امکانات تولیدی هند، بخشی از زنجیره تأمین خود را به این کشور منتقل کرده‌اند و شرکت‌های هندی نیز به فناوری نظامی و بازار تسلیحاتی اسرائیل دسترسی پیدا کرده‌اند.

هزاران محموله نظامی هند به صنایع تسلیحاتی اسرائیل رسیده است

ابعاد این تجارت در گزارش سازمان عفو بین‌الملل که در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، روشن‌تر شده است. این سازمان با بررسی اسناد حمل‌ونقل، اطلاعات گمرکی و سوابق صادراتی، ۲۵۹۶ محموله تسلیحاتی، مهمات و قطعات نظامی هند به اسرائیل را در فاصله اکتبر ۲۰۲۳ تا نوامبر ۲۰۲۵ شناسایی کرده است.

بر اساس این گزارش، شرکت‌های هندی دست‌کم ۳۹۰ هزار قطعه مربوط به سلاح‌های سبک، بیش از ۵۶۴ هزار قطعه مرتبط با مهمات انفجاری و ۲۹۸ قطعه مربوط به خودروهای نظامی صادر کرده‌اند.

در میان صادرکنندگان، نام شرکت‌های بزرگ خصوصی و دولتی هند دیده می‌شود. گروه کالیانی حدود ۹۶۰۰ بدنه گلوله توپ ۱۵۵ میلی‌متری به صنایع نظامی اسرائیل صادر کرده است. شرکت BLR Systems که با مشارکت گروه آدانی و شرکت صنایع تسلیحاتی اسرائیل فعالیت می‌کند نیز بیش از ۱۰ هزار قطعه مربوط به مسلسل‌های نِگِو و ۳۳ هزار قطعه دیگر از اجزای این سلاح را به طرف اسرائیلی تحویل داده است.

نکته مهم آن است که این تجارت تنها به شرکت‌های خصوصی محدود نیست. سه شرکت دولتی هند نیز در فهرست صادرکنندگان قرار دارند. شرکت مهمات‌سازی هند به‌تنهایی محموله‌ای شامل هزار گلوله توپ ۱۵۵ میلی‌متری را مستقیماً به شرکت ال‌بیت صادر کرده است.

جنگ غزه، حساسیت صادرات تسلیحاتی هند را افزایش داده است

بخش دیگری از گزارش عفو بین‌الملل به ارتباط میان تولیدات مشترک هند و اسرائیل و صنایع تسلیحاتی مورد استفاده در جنگ غزه اختصاص دارد.

این سازمان از صادرات ۱۲۲ سرجنگی پنج‌کیلوگرمی در دسامبر ۲۰۲۵ از سوی شرکت مشترک هندی و اسرائیلی آلفا الیسیک به شرکت ال‌بیت خبر داده است. به گفته این سازمان، این سرجنگی‌ها با مشخصات مهمات پهپاد انتحاری اسکای‌استرایکر مطابقت دارند.

البته گزارش عفو بین‌الملل ثابت نمی‌کند که این محموله مشخص در حمله‌ای به غزه استفاده شده باشد؛ اما نشان می‌دهد یک شرکت مستقر در هند، بخشی از قطعات مورد نیاز خط تولید تسلیحات اسرائیلی را تأمین می‌کند.

در واقع، مسئله فقط درآمد حاصل از صادرات نیست؛ بلکه شرکت‌های هندی در زنجیره تولید تسلیحاتی مشارکت دارند که در شرایط جنگ غزه، درباره نحوه استفاده از آنها انتقادها و نگرانی‌های جدی بین‌المللی مطرح شده است.

سرمایه‌گذاری غول صنایع هند در بندر حیفا، پیوند اقتصادی دو طرف را عمیق‌تر کرده است

گسترش همکاری‌ها به کارخانه‌های نظامی محدود نمانده است. گروه آدانی در ژانویه ۲۰۲۳، همراه با شرکت اسرائیلی گادوت، بندر حیفا را به ارزش ۱.۱۵ میلیارد دلار خریداری کرد و ۷۰ درصد سهام آن را به دست آورد.

به این ترتیب، یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های اقتصادی هند علاوه بر تولید پهپاد و قطعات نظامی، در مالکیت یکی از زیرساخت‌های مهم تجاری اسرائیل نیز سهیم شد.

دولت هند در واکنش به گزارش عفو بین‌الملل اعلام کرده است که برای کنترل صادرات تجهیزات راهبردی، چارچوب قانونی و نظارتی مشخصی دارد. با این حال، ادامه صادرات شرکت‌های هندی به صنایع تسلیحاتی اسرائیل نشان می‌دهد که منافع اقتصادی این همکاری همچنان در اولویت قرار دارد.

بنابراین هند با توسعه کارخانه‌های مشترک، صادرات قطعات نظامی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های اسرائیل، از جایگاه یک مشتری تسلیحاتی فراتر رفته و به یکی از شرکای صنعتی و اقتصادی این رژیم تبدیل شده است؛ شراکتی که برای شرکت‌های هندی درآمد و دسترسی به فناوری به همراه دارد، اما در سایه جنگ غزه، مسئولیت و هزینه اعتباری آن نیز برای دهلی‌نو سنگین‌تر می‌شود.