به گزارش مشرق، کانال تلگرامی اندیشکده تهران با انتشار گزارشی نوشت:
اعتراضات اخیر در جمهوری آذربایجان عمدتاً حول محدودیت‌های پوشش در مدارس شکل گرفته و منجر به کنترل شبکه‌های اجتماعی و بازداشت تعداد زیادی از معترضان شده است.
شرح رویداد
در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، هیئت وزیران آذربایجان مصوبه شماره ۳۰۹ را درباره اصلاح مقررات لباس فرم مدارس دولتی تصویب کرد. مصوبه بدون نام‌بردن صریح از حجاب، پوشش ناسازگار با لباس متحدالشکل را ممنوع و تعیین الزامات را به شوراهای مدارس واگذار کرد. برخی مدارس این بند را به ممنوعیت حجاب تعبیر کرده‌اند. در ۶ اکتبر نیز مصوبه شماره ۳۲۵ درباره پوشش سکولار معلمان تصویب شد.
با اجرای مقررات، گزارش‌هایی در خصوص جلوگیری از ورود دختران و معلمان محجبه به کلاس‌ها منتشر شد. در چند شهر از جمله باکو، دانش‌آموزان دختر و پسر کلاس‌ها را تحریم کردند و شعار «حجاب مانع تحصیل نیست» سر دادند. انتشار تصاویر اعتراضات، به محدودیت شبکه‌های اجتماعی و بازداشت فعالان انجامید.
سابقه تاریخی
این نخستین بحران حجاب در مدارس آذربایجان نیست. در دسامبر ۲۰۱۰، اعلام الزام لباس متحدالشکل از سوی وزیر آموزش به‌عنوان ممنوعیت حجاب تفسیر شد؛ حدود هزار نفر در باکو تجمع کردند و شماری بازداشت شدند. اعتراضات در سال ۲۰۱۱ نیز ادامه یافت. دولت نیز آن زمان بر اجرای لباس فرم، نه ممنوعیت حجاب، تأکید داشت. اکنون محدودیت‌ها بر تصمیم‌های مکتوب دولت استوار است و معلمان را نیز دربر می‌گیرد.
استدلال موافقان و مخالفان مصوبه ۳۰۹
دولت و موافقان می‌گویند مدرسه محل آموزش عمومی است و نباید عرصه تمایزات مذهبی یا رقابت ایدئولوژیک باشد. به‌زعم آنان، لباس متحدالشکل می‌تواند تفاوت‌های ظاهری میان دانش‌آموزان را کاهش دهد. وزارت کشور نیز بازداشت‌ها را نه ناشی از برخورد با مذهب، بلکه به دلیل اخلال در نظم عمومی و آسیب به مدارس اعلام کرده است.
مخالفان، مقررات مبهم را تلاشی برای جلوگیری عملی از حجاب می‌دانند. آنان منع ورود محجبه‌ها را نشانه آن می‌دانند که لباس فرم بهانه محدودیت است. حجاب بخشی از هویت شخصی است و دولت نباید افراد را مجبور به انتخاب بین اعتقادات دینی و حق تحصیل کند. منتقدان می‌گویند دولت با برجسته‌کردن گزاره خطر افراط‌گرایی مذهبی، تلاش دارد تا اعتراض‌ها را امنیتی و به تهدید خارجی منتسب می‌کند.
ابعاد خارجی اعتراضات: رویکرد ترکیه، ایران و اسرائیل
اعتراضات اخیر در جمهوری آذربایجان، علاوه بر ابعاد داخلی، می‌تواند در چارچوب رقابت منطقه‌ای بر سر نفوذ سیاسی و مذهبی نیز بررسی شود.
ترکیه؛ دفاع از آزادی مذهبی و چالش حاکمیت ملی باکو: محدودیت حجاب اکنون به اختلافی جدی میان آذربایجان و ترکیه تبدیل شده است. مشاور رئیس‌جمهور ترکیه در ۱۲ اکتبر جلوگیری از ورود دانش‌آموزان محجبه را غیرقابل‌قبول خواند. حزب حاکم آذربایجان این اظهارات را پوپولیستی خواند و درخصوص مداخله ترکیه در امور داخلی آذربایجان هشدار داد. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه نیز در سفر ۱۵ اکتبر خود به آذربایجان خواستار حل این مشکل از طریق گفت‌وگو شد.
ایران؛ نگرانی از نفوذ مذهبی و خطر امنیتی‌شدن بحران: باکو نسبت به فعالیت مذهبی ایران بسیار حساس است. علی رغم سکوت مسئولان ایرانی، اما رسانه‌های ایرانی بر آزادی مذهبی و حق آموزش افراد محجبه تأکید کرده‌اند. مجمع ملی سازمان‌های غیردولتی آذربایجان در ۱۱ اکتبر رسانه‌های ایران را به «حملات اطلاعاتی» علیه آذربایجان متهم کرد؛ سفارت ایران این اتهامات را رد کرد. شواهد قابل اتکایی از دخالت ایران در اعتراضات وجود ندارد؛ بااین‌حال، باکو نگران نفوذ گفتمان مورد حمایت ایران در میان معترضان است.
تبدیل اعتراضات به ریسک ژئوپلیتیکی برای اسرائیل: منافع اسرائیل در جمهوری آذربایجان عمدتاً به همکاری‌های امنیتی، انرژی و قرابت جغرافیایی آذربایجان به ایران مربوط می‌شود. تشدید اختلافات آذربایجان با ترکیه و ایران ممکن است غیرمستقیم به سود اسرائیل باشد، اما پیوند خوردن محدودیت حجاب به رابطه دولت آذربایجان با اسرائیل می‌تواند هزینه سیاسی همکاری باکو و تل‌آویو را افزایش دهد. بنابراین اسرائیل می‌کوشد ضمن حفظ همکاری، با معرفی‌شدن به‌عنوان عامل محدودیت‌ها مقابله کند.
اعتراضات آذربایجان صرفاً درباره حجاب نیست، بلکه کشمکشی بر سر مرزهای هویت مجاز در فضای عمومی تحت حاکمیت دولتی توتالیتر است. دولت می‌کوشد از مسیر آموزش نظم نمادین مطلوب خود را بازتولید کند، اما مقاومت اجتماعی چالش‌های این رویکرد را آشکار می‌سازد. حضور دختران باحجاب و بی‌حجاب و پسران در اعتراضات نشان می‌دهد مسئله به مقاومت در برابر تحمیل‌های دولتی ارتباط یافته است.
*بازنشر مطالب شبکه‌های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه‌ها منتشر می‌شود.
