به گزارش مشرق، همزمان با تداوم بحران اقتصادی در ترکیه و استقراض هر دو بخش دولتی و خصوصی، نیاز به تامین ارز برجسته‌تر شده و دولت اردوغان، می‌خواهد حجم و ارزش صادرات کالا را بالا ببرد. با این حال، نه تنها موفقیت بزرگی در این بخش به دست نیامده، در دو بخش مشکلات جدی به وجود آمده است.

تازه‌ترین اطلاعات بازار صادرات کالا نشان داده که ترکیه پس از شکست قابل توجه در بخش لوازم خانگی، بخش بزرگی از بازار پوشاک را نیز از دست داد و اما در اروپا، در شرایطی با کاهش فروش روبرو شد که کشورهایی نظیر تونس، مراکش، بنگلادش و ویتنام، فروش بالاتری را ثبت کردند و نشان دادند که رقبای قدرتمندی برای بخش پوشاک ترکیه هستند.

داده‌های جدید «بخش تحقیق و توسعه انجمن صادرکنندگان پوشاک و لباس آماده استانبول» (İHKİB) نشان دهنده این است که صادرات لباس از ترکیه به سوی کشورهای عضو اتحادیه اروپا، در پنج ماه اول سال ۲۰۲۶ میلادی، کاهش چشمگیری داشته است.

حالا ترکیه به دلیل فشار رقابتی ناشی از هزینه‌های بالا، بخش مهمی از درآمد خود از محل صادرات پوشاک به اروپا را از دست داده، اما همچنان سومین تأمین‌کننده بزرگ اتحادیه اروپا است.

داده‌های یورواستات نشان داده که صادرات پوشاک ترکیه به اتحادیه با کاهش ۱۶ درصدی از ۴ میلیارد یورو به ۳ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار کاهش یافته است. با این عملکرد، ترکیه پس از چین و بنگلادش، جایگاه خود را به عنوان سومین تأمین‌کننده بزرگ پوشاک آماده به اتحادیه اروپا حفظ کرده اما با هر دو آنها فاصله جدی دارد. به نحوی که چین ۱۲ میلیارد دلار و بنگلادش نزدیک به ۸ میلیارد دلار به اتحادیه اروپا پوشاک صادر می‌کنند و حالا رقبای دیگری همچون ویتنام، مراکش و تونس هم آرام آرام خودشان را بالا می‌کشند و تضمینی وجود ندارد که ترکیه بتواند در سال آینده نیز بر پله سوم بایستد.

ینر کارادنیز ستون‌نویس اقتصادی پایگاه خبری اکونومیم نوشته، سهم ترکیه در صادرات پوشاک و لباس آماده به اتحادیه اروپا طی دو سال گذشته به تدریج کاهش یافته و همزمان با آن، چندین فروشگاه بزرگ توزیع پوشاک ترکیه در روسیه نیز به خاطر کاهش فروش، ناچار شده‌اند شعبه‌های خود را تعطیل کنند.

این تحلیلگر اقتصادی ترکیه معتقد است که در این مدت، پوشاک تولید ترکیه با کاهش کیفیت روبرو نشده اما به خاطر بالا بودن هزینه‌های تولید، قیمت‌ها در سطحی است که نمی‌تواند با پوشاک نسبتاً ارزان چین، بنگلادش، ویتنام و دیگران رقابت کند.

معضل ارزش افزوده

آمارها نشان می‌دهد که ترکیه در بخش ارزش افزوده صنایع پوشاک، دچار مشکل است و به طور متوسط برای هر کیلوگرم پوشاکی که به کشورهای اتحادیه اروپا صادر می‌کند، تنها ۲۰ یورو و ۴ سنت سود دریافت می‌کند. این متوسط درآمد، در دو سال گذشته تغییری نکرده، اما هزینه تولید به شکل معنی داری افزایش یافته و در نتیجه صادرکننده، عملاً سود چندانی به دست نمی‌آورد.

این در حالی است که پوشاک مراکشی و تونسی با هزینه تولید کمتر، قیمت بالاتری داشته‌اند و متوسط قیمت ۱ کیلوگرم آنها به ترتیب ۲۵ و ۲۳ یورو بوده است. در بخش نساجی و مواد اولیه نیز خرید از ترکیه ۹.۸ درصد کاهش یافته و به ۱.۳ میلیارد یورو رسیده است.

مشکل اصلی چیست؟

بسیاری از تحلیلگران اقتصادی ترکیه به این اشاره می‌کنند که هزینه بالای تولید، یکی از مهمترین موانع رشد صادرات کالا در ترکیه است. اما مساله به همین جا ختم نمی‌شود و پای ایراد و اشکال بزرگ در حوزه سیاست گذاری نیز در میان است. به نحوی که در برخی از حوزه‌های صادرات کالا، پیشبینی‌های غلط و خوشبینانه‌ای درباره فتح بازارهای مقصد وجود داشته که تنها در عرض ۴ سال شکست خورده‌اند. یکی از این حوزه‌ها، تولید و صادرات لوازم خانگی است.

بر اساس داده‌های TÜRKBESD برای نیمه نخست سال جاری میلادی، صادرات لوازم خانگی ترکیه ۱۹ درصد کاهش یافته و تولید نیز ۱۵ درصد پایین آمده است.

بلومبرگ در گزارشی اشاره کرده که در سه‌ماهه اول سال جاری میلادی، صادرات از نظر تعداد ۲۳ درصد کاهش داشته و صادرات یخچال، ماشین لباسشویی و ظرفشویی به‌ترتیب ۳۲ درصد، ۳۱ درصد و ۲۲ درصد کاهش یافته است.

نقطه اشتراک دو بخش پوشاک و لوازم خانگی ترکیه در این است که هر دو آنها دارای یک مدل رقابتی قدیمی هستند که چنین اجزایی دارد: تولید انبوه، نیروی کار ارزان، زنجیره تامین، نزدیکی جغرافیایی به اروپا.

ولی حالا این مدل، به عنوان نقشه راهی شناخته شده که توان پاسخگویی به تحولات جدید را ندارد، با افزایش دستمزد کارگران به هم می‌خورد و ارزش افزوده پایینی دارد.

در حال حاضر درآمد صادرات کالا از ترکیه به بازارهای مختلف جهان، غالباً متکی به دو بخش خودرو و محصولات شیمیایی است. درآمد صادرات خودرو (با احتساب کارخانه‌های مونتاژکننده ژاپنی و کره ای) به ۳۷ میلیارد دلار می‌رسد، صادرات بخش شیمیایی در حد ۳۱ میلیارد دلار است و صادرات بخش پوشاک که قرار بود از ۲۰ میلیارد دلار فراتر برود، حالا عملاً در مسیر افول و کاهش قرار گرفته است.

چند بخش صادرات کالای دیگر هم وجود دارند که وضعیت کلی آنها رضایت بخش است، اما به خاطر وابستگی به مواد خام و هزینه‌های تولید، درباره مسیر آینده آنها نگرانی وجود دارد.

به عنوان مثال، صادرات بخش فولاد در حد ۱۶ میلیارد دلار است، اما سود پایینی دارد و این در حالی است که صادرات ۱۷ میلیارد دلاری بخش برق و الکترونیک، اوضاع بهتری دارد.

در بخش ماشین آلات نیز ترکیه مجموعاً ۱۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار توان صادرات دارد، اما برای افزایش این رقم، نیاز به فتح بازارهای جدید وجود دارد.

کارشناسان اقتصادی معتقدند که ترکیه در دنیای صادرات، دست کم طی سه دهه، بیشترین تمرکز را بر پوشاک، نساجی، کفش، لوازم خانگی، مبلمان، فولاد و محصولاتی گذاشته که با فن آوری متوسط تولید شده‌اند. اما حالا نیازمند آن است که بر بازار خودرو، ماشین‌آلات، برق و الکترونیک، صنایع دفاعی، هوافضا، تجهیزات صنعتی، مواد شیمیایی تخصصی، تجهیزات انرژی و خدمات فنی و مهندسی متمرکز شود.