کد خبر 1188758
تاریخ انتشار: ۱۵ اسفند ۱۳۹۹ - ۰۳:۳۱
رشد منفی جمعیت، بحرانی جدی برای آینده کشور

نیروی انسانی به عنوان سرمایه‌ای غیرقابل جایگزین که قدرت باز تولید دارد، رکن اصلی توسعه و قدرت جوامع مختلف شمرده شده است.

به گزارش مشرق، در زمانه‌ای که تحولات تکنولوژیک تدریجاً با پشت سرگذاشتن دوره انقلاب دیجیتال، ما را به عصر تسلط اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، پردازش کوانتومی و زیست‌فناوری سوق می‌دهند، عنصر نیروی انسانی همچنان به عنوان یکی از مهم‌ترین پایه‌های قدرت و هویت ملی، جای پای خود را در نظریه‌های نوین‌سیاسی-اجتماعی، محکم‌تر از پیش، باز می‌کند.

تأثیر چنین رویکردی به نیروی انسانی را امروزه می‌توان به صورت مشخص در سیاست‌های جمعیتی کشورهای مختلف دنیا دید. نیروی انسانی به عنوان سرمایه‌ای غیرقابل جایگزین که قدرت باز تولید دارد، رکن اصلی توسعه و قدرت جوامع مختلف شمرده شده است. حالا اما دولت‌ها در مواجهه با سیاستگذاری مسائل مربوط به این عنصر حیاتی و مهم، تفاوت‌هایی ماهوی را نسبت به دهه‌های گذشته تجربه می‌کنند.

به صورتی که اگر پیش از این، دغدغه آموزش، هدایت و به کارگیری صحیح نیروی انسانی، مهمترین مسئله در حوزه سیاستگذاری شمرده می‌شد، اکنون خطر نبود نیروی انسانی، حیات و پویایی قدرت کشورها را در معرض تهدید قرار داده است. از این نظر، کشور ایران یکی از بحرانی‌ترین موارد موجود در دنیای امروز است. با رصد آمارهای جهانی مربوط به این موضوع و در نظر گرفتن این واقعیت تلخ که طبق گفته معاون رئیس مرکز اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت و درمان، سریع‌ترین کاهش نرخ فرزندآوری به ازای هر زن در تاریخ جهان، در ایران اتفاق افتاده است، با کمال تأسف، کشور عزیزمان را احتمالاً بتوان بحرانی‌ترین مورد موجود در این زمینه نیز تلقی نمود.

بر اساس همین واقعیات میدانی و تکان دهنده، رهبر فرزانه انقلاب در آذر ماه سال ۹۲ طی دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌فرمایند: «یکی از خطراتی که وقتی انسان درست به عمق آن فکر می‌کند، تن او می‌لرزد، مسئله جمعیّت است!»

ابلاغ سیاست‌های کلی جمعیت در اردیبهشت ماه سال ۹۳ براساس بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی، نمود دیگری از دغدغه‌مندی جدی رهبری معظم انقلاب در این زمینه محسوب می‌شود. حالا با گذشت نزدیک به هفت سال از ابلاغ این سیاست‌ها اما متأسفانه آمارهای مختلف نشان می‌دهد تحرکی مؤثر برای تغییر شرایط از سوی دستگاه‌های مسئول، صورت نگرفته و روند پیری جمعیت ایران با سرعتی بیش از پیش تداوم دارد.


بحرانی‌ترین شرایط جمعیت ایران
اکنون که در انتهای سال ۱۳۹۹ قرار داریم، نرخ باروری هر زن ایرانی به کمترین مقدار خود در تاریخ رسیده است. دکتر صالح قاسمی نویسنده کتاب «جنگ جهانی جمعیت» و از پژوهشگران شناخته شده کشور در حوزه جمعیت، در همین زمینه به می‌گوید: «ما در بحرانی‌ترین شرایط جمعیت ایران قرار گرفته‌ایم. شرایطی که در طول تاریخ ایران بی‌سابقه است و هیچ وقت در شاخص‌های جمعیتی در وضعیتی مشابه امروز قرار نداشته‌ایم.» این پژوهشگر حوزه جمعیت در تشریج بحران یادشده تاکید می‌کند: «شاخص‌های موجود به ما می‌گوید خانواده ایرانی در هیچ مقطعی از تاریخ به کوچکی امروز نبوده است. چنان‌که میانگین بعد خانوار ایرانی اکنون به ۳.۳ نفر در هر خانوار رسیده است.» کاهش نرخ رشد جمعیت به زیر یک درصد، نشانگر هشداردهنده دیگری است که قاسمی با انگشت گذاشتن بر آن، به وضعیت بحرانی جمعیت ایران اشاره می‌کند. وی با بیان اینکه اکنون نرخ رشد حدود ۰.۷ درصد را تجربه می‌کنیم که کمترین میزان در طول تاریخ ایران است، تاکید می‌کند: «اولین سرشماری در سال ۱۳۳۵ انجام شده و ما قبل از این تاریخ هم تقریباً از تحولات جمعیتی ایران بی‌اطلاع نیستیم، اگرچه آمارها به دقت بعد سال ۱۳۳۵ نبوده است ولیکن هیچ گاه نرخ رشد جمعیت ایران زیر ۱ درصد نبوده است.»


رشد جمعیت به صفر می‌رسد!
واقعیت تکان دهنده‌تر اما این است که آمارها به ما می‌گوید طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده نرخ رشد جمعیتی‌مان به صفر درصد و اعداد منفی خواهد رسید! تغییر روندهای مذکور از آن رو اهمیت دارد که مطابق تجربیات اثبات شده، کشورهایی که رشد جمعیتی منفی را تجربه می‌کنند، دیگر به آسانی قادر به بازگرداندن آهنگ قبلی رشد جمعیت خود نشده‌اند. دکتر فاطمه رخشانی؛ معاون سابق وزیر بهداشت و از کارشناسان برجسته حوزه سلامت کشور پیش از این در همین زمینه به رسانه‌ها گفته است: «در حال حاضر کشورهایی که رشد منفی را تجربه کرده‌اند به ازای هر یک صدم و یک دهمی که بتوانند نرخ باروری‌شان را بالا ببرند کلی ذوق می‌کنند. یعنی کار بسیار سخت است، یک آدم چاق را خیلی راحت می‌شود با یک برنامه رژیم غذایی لاغر کرد ولی یک آدم لاغر را خیلی ساده نمی‌شود چاق کرد. دقیقاً همین موضوع برای جمعیت هم صادق است و این که نرخ باروری بالا برود، بسیار کار سختی است. بنابراین اگر کمر همت را نبندیم و همه دست به دست هم ندهیم کاری پیش نمی‌رود.»


با ادامه روند کنونی اما ظاهراً جابه‌جایی رکوردهای تاریخی در زمینه کاهش جمعیت، سرنوشت ناگزیر کشور ما طی سال‌های آینده خواهد بود. دکتر صالح قاسمی نویسنده کتاب «قتل عام خاموش» در همین زمینه می‌گوید: «شاخص نرخ باروری در کشور اکنون ۱.۶ فرزند به ازای هر زن است و این پایین‌ترین نرخی است که در تاریخ ایران ثبت شده است. همین الان ما در دنیای اسلام کمترین نرخ باروری را داریم. طی چهار پنج سال اخیر ما فقط طی دو سال ۹۷ و ۹۸ شاهد کاهش حدود ۳۰۰ هزار تولد در کشور بوده ایم و من پیش بینی می‌کنم در همین سال ۹۹ به تنهایی شاهد کاهش ۳۰۰ هزار نفری تولد باشیم که باز یک رکورد تاریخی است!»


راهکار چیست؟

در این شرایط، سوال این است که راهکار غلبه بر این بحران رو به تزاید و تعمیق چیست و کدام بخش‌های کشور برای اجرای سیاست‌های کلی ابلاغی رهبر انقلاب در زمینه جمعیت باید تکانی به خود بدهند؟

با مراجعه به تاریخ، می‌بینیم که رهبری معظم انقلاب، سیاست‌های مذکور را در قالب نامه‌ای خطاب به سران سه قوه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ فرموده‌اند. با گذشت هفت سال از آن تاریخ اما نه تنها شاخص‌های جمعیتی کشور رو به بهبود نرفته که به تدریج آستانه‌های خطر بیشتری را فتح کرده‌اند. حاکمیت دولت آقای روحانی طی این دوره و تخریب وضعیت اقتصاد کشور با راهبردهای غلط و خسارتبار اقتصادی، طبعاً تأثیر مستقیمی در خلق این وضعیت بحرانی داشته است، این همه اما به معنای مقصر نبودن سایر قوا و اعضای مجمع تشخیص در خلق وضعیت کنونی جمعیت کشور نیست.

ما خواه ناخواه در دهه هفتاد راهبرد غلطی را پیرامون کنترل جمعیت در پیش گرفته بودیم و نخستین گام برای اصلاح آن وضعیت، حتماً این است که تمامی دستگاه‌ها ابتدا به اشتباه خود در این زمینه واقف شده، مسیر خود را برای تأمین حیات، امنیت و حفظ تمامیت کشور در آینده، تغییر دهند. رصد فعالیت دستگاه‌های متولی و مسئول در این زمینه اما نشان می‌دهد متأسفانه چنین باوری در تار و پود این دستگاه ریشه ندوانده است. این در حالی است که شخص رهبر فرزانه انقلاب مهر ماه سال ۱۳۹۱ طی دیدار با مردم استان خراسان شمالی در همین زمینه فرموده اند: «یکی از خطاهائی که در اواسط دهه هفتاد انجام شد، ادامه سیاست کنترل جمعیت بود که این اشتباه باید جبران شود زیرا نسل جوان عامل اصلی پیش روندگی کشور است. البته اجرای سیاست کنترل جمعیت در اوایل دهه هفتاد کار صحیحی بود اما ادامه آن از اواسط دهه هفتاد اشتباه بود و مسئولین کشور و از جمله رهبری در این اشتباه سهیم هستند و باید از خداوند طلب عفو کنند. آن طوری که افراد متخصص و عالم و کارشناسان علمیِ این قسمت تحقیق و بررسی کردند و گزارش دادند، ما در سال ۷۱ به همان مقاصدی که از تحدید نسل وجود داشت، رسیدیم. از سال ۷۱ به این طرف، باید سیاست را تغییر می‌دادیم؛ خطا کردیم، تغییر ندادیم. امروز باید این خطا را جبران کنیم.»علی‌رغم پیچیدگی مسئله جمعیت و دخیل بودن بخش‌های مختلف در تغییر روند آن-مثبت یا منفی-، وزارت بهداشت را می‌توان یکی از مؤثرترین دستگاه‌های مسئول برای جبران آن اشتباه دانست. اعتماد مردم به توصیه‌های کارکنان وزارت بهداشت به دلیل جایگاه تخصصی و ارتباط فعال و دوسویه آنها با مردم، بیشتر از هر فرد و نهاد دیگری است.

انتقادات به وزارت بهداشت

انتقادات به عملکرد وزارت بهداشت در این زمینه اما متأسفانه یکی و دوتا نیست. به عنوان مثال، دکتر امیرحسین بانکی پورفرد نماینده مردم اصفهان و عضو کمیسیون فرهنگی مجلس مهر ماه سال جاری در همین زمینه گفته است: «در آبان سال گذشته نامه‌ای از سوی وزیر فعلی بهداشت به رهبر معظم انقلاب نوشته شده است که آمارهایی که تاکنون این وزارتخانه اعلام کرده دروغ بوده و رشد جمعیتی نداشته‌ایم. نامه‌ای نیز از سوی معاون بهداشت وزارت بهداشت به کل مدیران شبکه بهداشت و درمان شهرستان‌ها ارسال شده که فوریت‌دار بوده است؛ در آن نامه خواسته شده که مدیران شبکه بهداشت دستور دهند ضمن خودداری از خرید و توزیع یارانه‌ای اقلام مرتبط با خدمات مراقبت بارداری به ویژه از تاریخ نامه به بعد، موجودی اقلام فاصله‌گذاری موقت در کلیه واحدهای تحت پوشش شهرستان جمع‌آوری شده و تا تعیین تکلیف در انبار ستاد دپو شود. این یعنی اینکه بودجه‌های رشد جمعیت در کشورمان در طول سال‌های گذشته خرج اقلام کنترل جمعیت شده است.»

بانکی‌پور معتقد است خیانت‌ها و جنایت‌های زیادی در حق کشورمان با کنترل جمعیت صورت گرفته و منجر به بروز بحران جمعیت شده است. او می‌گوید: «باید خیلی از افراد را دادگاهی کنیم زیرا دروغ‌های بزرگی به مردم گفته شد. مسئله پیری جمعیت مانند ورود به یک سیاه‌چاله است که بحران آن از تمام بحران‌های تاریخی ایران زمین خطرناک‌تر است حتی فراتر از دولت‌ها و جمهوری اسلامی است. اگر ما وارد سیاه‌چاله پیری جمعیت شویم تا ۱۰۰ سال بعد امکان بیرون آمدن از آن وجود ندارد و ما با جمعیت ۳۰ میلیونی روبرو خواهیم شد که ۶۰ تا ۷۰ درصد آن پیر هستند. ما وقت طلایی ۸ ساله در دو دوره مجلس را برای نهایی کردن طرح جمعیت و تعالی خانواده از دست داده‌ایم که ضربه بزرگ و جبران‌ناپذیری به جمهوری اسلامی بود و بایستی در قیامت جوابگوی آن باشند.»

اشاره بانکی پور به طرحی است که برای اولین بار در خرداد ماه سال ۹۲ با هدف افزایش نرخ باروری به حداقل ۲.۵ فرزند به ازای هر زن با ۵۰ ماده ازسوی نمایندگان وقت، تهیه و اعلام وصول شد. با این‌حال این طرح به دلایل متعدد در مجلس به سرانجام نرسید تا در مجلس دهم همراه با اصلاح و حذف برخی از مواد آن، مجدداً در دستور بررسی قرار گیرد. علی‌رغم تصویب این طرح در کمیسیون فرهنگی مجلس دهم اما تا پایان دوره مجلس، این طرح در دستور کار صحن علنی قرار نگرفت تا مجلس دهم نیز بدون تصویب طرحی در جهت حمایت از خانواده و تسهیل فرزندآوری به ‌کار خود پایان دهد. طرح مذکور اکنون نیز مجدداً در دستور کار مجلس یازدهم است و امید می‌رود این بار به سرانجامی غیر از سرنوشت گذشته خود برسد. با این وجود، تصویب چنین طرحی نیز تنها تعیین اقداماتی است که باید توسط دستگاه‌های مختلف انجام شود و مسئله اصلی، بدون شک، اجرای صحیح آن خواهد بود.

منبع: مهر

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 25
  • در انتظار بررسی: 0
  • غیر قابل انتشار: 4
  • IR ۰۶:۲۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    2 26
    باید طرح های غربالگری جنین متوقف بشه. این که پزشکان را مجبور کردند برای زنان باردار آزمایش غربالگری بنویسند آن هم برخلاف تمام دنیا در ماه های اول بارداری موجب سقط ملیون ها جنین شده و حتی صدمات جبران ناپذیری به بدن زنان وارد کرده.
    • US ۱۲:۵۰ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
      4 0
      باید به فکر هوش مصنوعی که کیفیته بهتر و هزینه کم تر داره باشیم
    • US ۱۲:۵۱ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
      12 1
      باید به فکر هوش مصنوعی که کیفیته بهتر و هزینه کم تر داره باشیم
  • IR ۰۶:۳۰ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    28 26
    وقتی دختران را تشویق می کنند دیر ازدواج کنند و ازدواج نوجوانان را ممنوع می کنند خودش یکی از علت های نازایی هست. چون فردی به سن بلوغ رسیده هر چه بارداری اش را به تاخیر بیندازد احتمال ابتلا به کیست و فیبروم در او بیشتر میشه. ما با ترویج فرهنگ غلط ۲۰ درصد زنان را نابارور کردیم.
  • IR ۰۶:۳۳ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    9 0
    دولت به عنوان بزرگ ترین زمین دار در کشور باید زمینه را برای خانه‌دار شدن جوانان فراهم کند چون بخش بزرگی از تورم قیمت زمین هست و اکر منصفانه قضاوت کنیم مابقی مایحتاج و مخارج خانوار در مقایسه با درآمد مردم قابل توجه نیستند به جز مسکن.
  • کامران CZ ۰۸:۱۶ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    8 13
    غرب برای کاهش جمعیت و از بین بردن هویت و فرهنگ ایرانی برنامه ریزی جامع و طولانی مدتی داشته است این کار را از سالیان بسیار دور بوسیله سازمان جهانی بهداشت و وزارت بهداشت هم در بعد تبلیغاتی و فرهنگی و هم جنبه های دیگر انجام داده است و فرزندآوری را به یک ضد فرهنگ و مترادف با عقب ماندگی تبلیغ کرده است در حالیکه برای خودشان برنامهای مختلف و متنوع افزایش جمعیت طراحی کرده اند.توجه به مسائل اقتصادی و تبلیغ و تشویق جوانان به داشتن چند فرزند راه حل این مشکل است.
    • IR ۱۰:۲۴ - ۱۴۰۰/۰۱/۰۷
      0 0
      غرب ؟ الان ترکیه داره رو ایران مهندسی اجتماعی میکنه
  • IR ۰۹:۰۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    12 1
    عجب
  • IR ۰۹:۳۰ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    35 7
    جمعیت باید به صفر و منفی شدن برسد
  • IR ۱۰:۱۸ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    1 11
    وقتی خبر مرگ ۴ ملیون نفر در بنگلادش بر اثر قحطی به چرچیل رسید گفت که از هندی ها متنفرم آن ها مردمی هستند شیطانی دارای دینی شیطانی که مانند خرگوش زاد و ولد می کنند. این کاهش جمعیت در ایران نتیجه همین تفکر استعماری هست که فقر را ناشی از افزایش جمعیت می داند. غافل از این که جمعیت خودش یک عامل تولید ثروت هست و کاهش جمعیت خودش ممکن هست منجر به فقر شود.
  • IR ۱۰:۲۰ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    3 24
    اگر یک کیلومتر جاده را بخواهید در نروژ بکشید باید از سه نفر مالیات بگیرید. ولی اگر همین یک کیلومتر را بخواهید در انگلیس بکشید باید از ۲۰۰۰ نفر مالیات بگیرید. چون انگلیس پرجمعیت تر هست توسعه ارزان تر تمام می شود. در نتیجه کاهش جمعیت موجب میشه هر کس برای به دست آوردن امکانات مشابه بیشتر مالیات بدهد.
  • IR ۱۱:۰۴ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    2 6
    باید دولت بسته های تشویقی برای فرزندان سوم و چهارم در نظر بگیره متاسفانه سیاستهای دولت خاتمی و هاشمی در جا انداختن فرهنگ دو فرزندی صدمات جبران ناپذیری به ما زده امیدوارم سیاست گذاران به سمت حمایت از خانواده حرکت کنن و وام هایی با شرایط خوب برای تولد فرزندان سوم و چهارم در نظر بگیرن
  • IR ۱۱:۱۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    3 0
    جمعیت رو قشر متوسط و کلا این طبقه میسازه.
  • IR ۱۱:۱۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    10 2
    والله با این وضعیت اقتصادی ایجاد شده، ما هم از اینکه ازدواج کرده ایم پشیمان هستیم
  • IR ۱۱:۲۷ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    10 2
    مگر زمانی که جمعیت کشور 36 میلیون بود چه مشکلی وجود داشت که اگر الان به آن زمان برسد بحران بوجود می آید . با توجه به رباتیک شدن صنعت و جانشینی کامپیوتر بجای انسان در ادارات و ماشین آلات در کشاورزی صنعتی نیازی به افزایش جمعیت نمی باشد . مسئولین ما اگر خیلی مسئولند همین جمعیت فعلی را پوشش دهند کفایت می کند . بیکاری ، رانت خواری ،اخنلاس ، تبعض ، گرانی ، انحصار و... بحران آینده کشور است .
  • IR ۱۳:۰۳ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    9 1
    دست از دزدی و چپاول بردارید و توزیع ثروت را عادلانه در جامعه تقسیم کنید تا جمعیت زیاد بشه،
  • IR ۱۴:۴۱ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    1 8
    زمان قاجار جمعیت ایران ۴ ملیون نفر بیشتر نبود ولی مردم در نکبت و بدبختی زندگی می کردند. این هایی که فکر می کنند با کاهش جمعیت وضعیت بهتر میشه سخت در اشتباه هستند.
  • IR ۱۵:۲۷ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    1 4
    برای روح سردارسازندگی دعاکنید چون بهش مدیون هستید
  • IR ۱۹:۰۱ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    8 1
    ما در نسلی زندگی می کنیم که برای اولین بار در تاریخ فرزندان فقیر تر از والدین در دنیا هستند.
  • IR ۱۹:۰۲ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    5 1
    راهکار وارد کردن مهاجر از عراق و افغانستان هست. چون بعضی ها با فکر تنفر از بچه بزرگ شدند.
  • IR ۲۲:۵۸ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۵
    6 0
    فعلا اینهایی که هستند نذارید بمیرند
  • ناشناس IR ۰۸:۴۶ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۶
    2 0
    رشد جمعیت نیاز به پشتوانه داردشما حقوق برای طفل متولد تعیین کن و بعد نتیجه راببین . وقتی شخص از تامین مایحتاج روز مره عاجز است فرزند نمیپذیرد
  • امیر NL ۱۳:۱۰ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۶
    10 0
    برای ایران 30 میلیون جمعیت هم زیادیه
  • IR ۱۳:۵۴ - ۱۳۹۹/۱۲/۱۹
    5 0
    بجاش خارجی وارد میکنیم!
    • DE ۰۸:۲۶ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۱
      0 1
      خارجی یعنی چی؟ یک مرز مجازی بین انسان ها فقط یک چیز سیاسی هست و نه واقعی

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس