به گزارش مشرق، بیحوصلگی بخشی طبیعی از زندگی کودکان است. کودک ممکن است بعد از تمام شدن تکالیف، برگشتن از مدرسه، در تعطیلات یا حتی وسط یک بعدازظهر معمولی احساس کند کاری برای انجام دادن ندارد. در چنین موقعیتی لازم نیست والدین فورا نقش سرگرمکننده را بر عهده بگیرند. میتوان ابتدا از کودک پرسید "خودت دوست داری چه کار کنی؟" یا "اگر قرار باشد بدون تلویزیون و گوشی کاری انجام بدهی، چه چیزی به ذهنت میرسد؟"
این پرسش ساده به کودک پیام میدهد که قرار نیست همیشه فرد دیگری برای او برنامهریزی کند. البته کودکان خردسال معمولا برای شروع بازی مستقل به کمک بیشتری نیاز دارند و نمیتوان از یک کودک کم سن انتظار داشت ساعتها خودش را سرگرم کند. بازی آزاد فرصتی است که کودک در آن میتواند انتخاب کند، محیط اطرافش را کشف کرده و ایدههای خودش را دنبال کند.
لازم نیست برای هر دقیقه کودک برنامه داشته باشیم
گاهی والدین از سر دلسوزی روز کودک را با کلاس، بازی، برنامه آموزشی و سرگرمی پر میکنند. داشتن برنامه روزانه برای کودکان مفید است اما این برنامه نباید آنقدر فشرده باشد که جایی برای انتخاب و بازی آزاد باقی نماند.
برای نمونه اگر کودک بعد از مدرسه یک ساعت وقت آزاد دارد، لازم نیست والدین از قبل مشخص کنند که در این یک ساعت دقیقا چه کاری انجام دهد. میتوان چند گزینه از جمله نقاشی، ساختن چیزی با لگو، خواندن کتاب، بازی با خواهر یا برادر، مرتب کردن وسایل شخصی یا حتی کمی استراحت در اختیار او گذاشت و اجازه داد خودش انتخاب کند. مهم این است که "وقت آزاد" با "رها کردن کودک اشتباه گرفته نشود. والدین باید محیط را برای سن کودک امن کنند و در صورت نیاز کمک بدهند.
اولین پاسخ، گوشی و تلویزیون نباشد
یکی از سادهترین راهها برای پایان دادن به جمله "حوصلهام سر رفته" این است که گوشی یا تلویزیون را روشن کنیم. این کار ممکن است در کوتاه مدت کودک را سرگرم کند اما اگر به عادت همیشگی تبدیل شود، زمان زیادی از روز کودک با صفحه نمایش پر خواهد شد و فرصت فعالیتهای دیگر کمتر میشود.
کارشناسان پیشنهاد میکنند خانوادهها برای استفاده از رسانه برنامه مشخصی داشته باشند و در کنار زمان صفحه نمایش، فعالیتهایی مانند بازی، مطالعه، فعالیت خانوادگی و حضور در فضای بیرون را نیز در برنامه قرار دهند. این توصیه برای والدین هم صدق میکند. قوانین وقتی جدیتر میشوند که بزرگترها نیز الگوی مناسبی برای کودک باشند.
بنابراین وقتی کودک میگوید "حوصلهام سر رفته"، میتوان به جای تحویل دادن تلفن همراه گفت که "بیا ببینیم چه کاری میتوانی انتخاب کنی." همین تغییر کوچک، کودک را از دریافتکننده منفعل سرگرمی به فردی تبدیل میکند که در انتخاب فعالیت خودش نقش دارد.
یک جعبه بیحوصلگی درست کنید
خانوادهها میتوانند پیش از رسیدن لحظه بیحوصلگی، چند ایده ساده آماده کنند. لازم نیست این ایدهها هزینهای داشته باشند. چند تکه کاغذ بردارید و روی هرکدام یک فعالیت بنویسید. مثلا "کشیدن نقاشی از خانه رویایی"، "ساختن یک برج با وسایل موجود در خانه"، "خواندن چند صفحه کتاب"، "مرتب کردن یک کشوی شخصی"، "درست کردن یک کاردستی"، "بازی فکری"، "کمک در آماده کردن یک میان وعده" یا "تماس با مادربزرگ و پدربزرگ". کاغذها را در یک جعبه بگذارید تا کودک هنگام بیحوصلگی یکی را انتخاب کند.
مزیت این روش آن است که والدین مجبور نیستند هر بار در همان لحظه به دنبال ایده بگردند و کودک هم به تدریج با گزینههای مختلف آشنا میشود.
سه انتخاب بهتر از فهرست بلندبالاست
اگر کودک هنوز نمیداند چه کاری انجام دهد، به جای اینکه دهها پیشنهاد پشت سر هم مطرح کنیم، سه گزینه ساده ارائه دهیم. مثلا بگوییم که "میخواهی نقاشی کنی، پازل درست کنی یا با هم یک بازی فکری انجام بدهیم؟"
این روش برای کودکان کوچکتر قابل فهمتر است. از طرف دیگر والدین میتوانند به مرور از میزان کمک خود کم کنند. هدف این نیست که مادر یا پدر همیشه در کنار کودک بماند و بازی را مدیریت کند، بلکه کودک به تدریج یاد بگیرد برای زمان آزاد خود انتخاب داشته باشد.
کارشناسان در توصیههای مربوط به بازی آزاد تاکید میکند که کودک میتواند بازی را بر اساس علاقه خودش انتخاب و هدایت کند و والدین بیشتر نقش فراهمکننده محیط مناسب و همراه را داشته باشند.
وسایل گرانقیمت همیشه لازم نیست
گاهی برای سرگرم کردن کودک به سراغ اسباب بازیهای گران یا وسایل الکترونیکی میرویم، در حالی که بسیاری از بازیها با وسایل ساده خانه امکانپذیرند. جعبه مقوایی میتواند به خانه عروسک تبدیل شود، چند کاغذ و مداد میتواند شروع یک داستان تصویری باشد و چند لیوان پلاستیکی میتواند برای ساختن برج استفاده شود.
پیشنهاد میشود در مطالب مربوط به بازی کودکان،از وسایل ساده مانند مکعبها، توپ، طناب و حتی جعبههای مقوایی برای بازیهای خلاقانه استفاده شود. پس اگر کودک گفت "هیچ اسباببازیای ندارم"، میتوان به جای خرید فوری وسیله جدید پرسید که "با چیزهایی که الان در خانه داریم چه چیزی میتوانی بسازی؟"
گاهی "حوصله ندارم" فقط بیحوصلگی نیست
والدین نباید هر بار که کودک از بیحوصلگی حرف میزند، آن را صرفا یک درخواست برای سرگرمی بدانند. گاهی کودک خسته است، گرسنه است، خواب کافی نداشته، از اتفاقی در مدرسه ناراحت است یا فقط نیاز دارد مدتی کنار پدر و مادر باشد.
به همین دلیل بد نیست قبل از ارائه راهحل، کمی با کودک صحبت کنیم. مثلا بپرسیم که "امروز مدرسه چطور بود؟"، "چیزی ناراحتت کرده؟" یا "دلت میخواهد کمی با هم باشیم؟" منابع مربوط به ارتباط والد و کودک نیز توصیه میکنند والدین برای شنیدن احساسات و تجربههای روزانه فرزندشان فرصت ایجاد کنند.
اگر بیحوصلگی به شکل مداوم ادامه دارد یا همراه با تغییرات قابل توجه در رفتار، خواب، درس، ارتباط با دیگران یا علاقه کودک به فعالیتهای معمولش است، بهتر است موضوع با دقت بیشتری بررسی شود و در صورت نیاز از متخصص کمک گرفته شود.
نقش والدین؛ همراهی، نه سرگرمکردن دائمی
یکی از مهمترین تغییرها در برخورد با بیحوصلگی کودک این است که والدین خودشان را مسئول سرگرم کردن دائمی او ندانند. کودک به محبت، توجه و همراهی نیاز دارد اما بخشی از رشد او نیز تجربه کردن انتخابهای خودش است.
برای مثال مادر میتواند در کنار کودک چند مداد و کاغذ بگذارد و بگوید که "من اینجا مشغول کار خودم هستم، تو هم میتوانی نقاشی کنی. اگر چیزی لازم داشتی به من بگو." پدر میتواند هنگام مرتب کردن خانه از کودک بخواهد در یک کار ساده کمک کند. این فعالیتها همزمان با ایجاد فرصت برای کودک، او را با کارهای روزمره خانواده نیز درگیر میکند.
از "حوصلهام سر رفته" نترسیم
بیحوصلگی قرار نیست همیشه با یک برنامه فوری، بازی جدید یا صفحه نمایش پایان پیدا کند. گاهی کافی است کودک چند دقیقه در فضای امن خانه بماند، فکر کند و خودش راهی برای گذراندن وقت پیدا کند. ممکن است ابتدا بگوید "نمیدانم چه کار کنم" اما بعد سراغ مدادهایش برود، یک بازی تازه بسازد، کتابی بردارد یا از خواهر و برادرش بخواهد با او بازی کنند.
هدف خانواده این نیست که کودک هیچوقت حوصلهاش سر نرود. مهمتر از آن، ایجاد فضایی است که کودک بداند در زمانهای خالی هم میتواند انتخاب کند، چیزی را امتحان کند و اگر ایده اولش جواب نداد، سراغ گزینه دیگری برود. بازی آزاد و زمان بدون برنامه مشخص، در کنار برنامه روزانه، ارتباط خانوادگی و استفاده متعادل از رسانه، میتواند بخشی طبیعی از زندگی کودک باشد.