به گزارش مشرق، وزیر حمل‌ونقل آمریکا درباره اختلال فاجعه‌بار در سیستم هوایی این کشور گفته: «این سیستم باز هم از کار می‌افتد» و این دقیق‌ترین توصیف برای وضع امروز آمریکا است. اختلال بامداد شنبه (۲۳ آبان) در آسمان آمریکا اتفاق ساده‌ای نبود. اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) چهار ساعت و ۲۱ دقیقه برخاستن هواپیما را از همه فرودگاه‌های این کشور ممنوع کرد؛ طولانی‌ترین توقف سراسری پروازها از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و سومین مورد در طول تاریخ آمریکا. بیش از ۱۵ هزار پرواز در یک روز لغو شد یا تأخیر خورد، برنامه سفر حدود یک‌ونیم میلیون مسافر به هم ریخت.
این اتفاق دو روز بعد از آن افتاد که دونالد ترامپ در گورستان آرلینگتون درباره جنگ با ایران گفت: «پیروز شدیم.» دولتی که خود را برنده جنگی در ۱۰ هزار کیلومتری واشنگتن می‌داند، نتوانست آسمان بالای سر خودش را باز نگه دارد.
وزیر حمل‌ونقل همین دولت گفت شبکه کنترل پرواز آمریکا با «سیم‌های مسی دهه ۱۹۸۰» کار می‌کند؛ شبکه‌ای که از ماه اوت دو قطعی بزرگ دیگر هم داشته است. با این حال واشنگتن در هفت‌ونیم ماه اول جنگ با ایران ۴۷ میلیارد دلار خرج کرده و برای نوسازی کل این شبکه ۱۲.۵ میلیارد دلار کنار گذاشته است. توقف پروازها بهای همین انتخاب است و وضع واقعی حکمرانی دولتی را نشان می‌دهد که از پیروزی حرف می‌زند.
فاجعه هوایی
نخستین نشانه‌ها بعدازظهر جمعه ۲۲ آبان در شیکاگو دیده شد و دو فرودگاه «اوهر» و «میدوی» به علت «قطعی تجهیزات» متوقف شدند. ساعت ۱۵:۳۶ به وقت شرق آمریکا (۰۰:۰۶ بامداد شنبه به وقت تهران) داده‌های رادار و ارتباط رادیویی در وضعیت ناپایدار قرار گرفت و اختلال به هر ۲۲ مرکزی رسید که هواپیماها را در مسیر میان فرودگاه‌ها هدایت می‌کنند و ساعت ۱۵:۵۴ مرکز فرماندهی اداره هوانوردی دستور داد «به علت شرایط فوق‌العاده و به دلایل ایمنی، همه فرودگاه‌ها متوقف هستند.»
در لحظه صدور فرمان توقف فرودگاه‌ها، بیش از ۳۵۰۰ هواپیما در آسمان بود. دست‌کم ۶۷۰ پرواز به فرودگاه مبدأ برگشت و ۱۵۷ پرواز در فرودگاه دیگری نشست. فرودگاه‌ها گیت و جای پارک کم آوردند و بعضی هواپیماها بعد از فرود بیش از پنج ساعت منتظر گیت ماندند. به‌دنبال این فاجعه، «یوروکنترل» همه پروازهای اروپا به مقصد آمریکا را تا صبح شنبه متوقف کرد و دیگر کشورها نیز همین برنامه را پیاده کردند.
دستور توقف ساعت ۲۰:۱۵ (۰۴:۴۵بامداد به وقت تهران) برداشته شد. شان دافی، وزیر حمل‌ونقل مدعی شد: «سوئیچ‌های کهنه و روترهای کهنه داریم. از سیم‌های مسی دهه ۱۹۸۰ استفاده می‌کنیم. سیستم قدیمی است و از کار افتاد و همه‌جا از کار افتاد و زیر این بار رفت.» مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی در همان نشست اما روایت دیگری داشت: «وصله‌ها و تجهیزات تازه‌ای که روی شبکه نصب می‌شد سیستم قدیمی را از پا انداخت.»
هیچ‌کدام حرف وزیر را باور نمی‌کنند
علت رسمی تا لحظه تنظیم این گزارش اعلام نشده است. دافی برای این پرسش که چرا سیستم در یک روز عادی زیر بار رفت جوابی نداشت. خبرنگار «واشنگتن اگزماینر» که با ۶۰ کنترلر پرواز صحبت کرده بود به سی‌ان‌ان گفت: «هیچ‌کدامشان حرف وزیر را باور نمی‌کنند.» به گفته او این نوع تغییرات را نیمه‌شب و وسط هفته انجام می‌دهند که ترافیک هوایی در کمترین حد است؛ اما این فاجعه در شلوغ‌ترین بعدازظهر هفته رخ داد. مولین گفت تا این لحظه ردی از حمله سایبری ندیده و افزود «هیچ‌چیز کاملاً قطعی نیست.» و «هیچ احتمالی را رد نمی‌کنیم.»
همزمان سایت، اپلیکیشن و مرکز تماس «امترک»، شبکه ملی راه‌آهن آمریکا، حدود چهار ساعت از دسترس خارج شد. قطارها حرکت می‌کردند؛ ولی مسافران نمی‌توانستند بلیت بخرند. امترک یک‌بار «حجم بالای مراجعه» و بار دیگر «به‌روزرسانی سراسری سیستم» را علت این امر اعلام کرد. از روز پنجشنبه هم سرویس‌های مایکروسافت بیش از ۲۴ ساعت مختل بود و کار بانک‌ها، ادارات دولتی، دادگاه‌ها و خطوط ریلی را به هم ریخت. طبق برآوردها فقط خسارت حادثه مایکروسافت بیش از ۷ میلیارد دلار است.
اینجا چه خبر است؟
عصر جمعه شلوغ‌ترین زمان هفته در فرودگاه‌های آمریکاست و موج سفرهای آخر هفته و بازگشت مسافران کاری، حجم پروازها و تردد مسافران را به اوج می‌رساند. طبق داده‌های شرکت «سیریوم» قرار بود بعد از ساعت ۱۶ حدود ۱۱ هزار پرواز با بیش از ۱.۵ میلیون مسافر از فرودگاه‌های آمریکا بلند شود. فلایت‌اِوِر برای روز جمعه ۶۸۱۶ لغو و ۸۵۵۳ تأخیر ثبت کرد. به گزارش فلایت‌رادار۲۴ شمار پروازهای لغوشده تا پایان شنبه به نزدیک ۱۰ هزار رسید. شرکت‌های دلتا و امریکن هرکدام بیش از ۲۲۰۰، یونایتد ۱۸۰۰ و ساوت‌وست نزدیک به ۱۴۰۰ پرواز. ۱۵۰۰ پرواز یکشنبه هم از پیش لغو شد.
مؤسسه رتبه‌بندی مورنینگ‌استار دی‌بی‌آراِس می‌گوید استرداد بلیت‌ها «چند میلیاردها دلار» برای شرکت‌های هواپیمایی هزینه دارد. برای مقایسه، دلتا در اختلال سال ۲۰۲۴ برای حدود ۷هزار لغو پرواز دست‌کم ۵۰۰ میلیون دلار زیان اعلام کرد؛ با همین مقیاس، ۱۰ هزار لغو پرواز حدود ۷۰۰میلیون دلار زیان خالص برای ایرلاین‌هاست؛ آن‌هم بدون حساب بار هوایی، هتل و وقت تلف‌شده مسافران. ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات قطعی را «به‌شدت نگران‌کننده و خطری آشکار برای امنیت ملی» خواند. دموکرات‌های کمیته امنیت داخلی مجلس نمایندگان نوشتند: «اینجا چه خبر است؟ ترامپ و کابینه‌اش از پس کار برنمی‌آیند. بی‌کفایتی، پنهان‌کاری و بی‌پروایی‌شان آمریکایی‌ها را به خطر انداخته است.»
حکیم جفریز، رهبر دموکرات‌های مجلس این فاجعه را «تازه‌ترین مورد از رشته حوادث غیرقابل‌قبول هوایی زیر رهبری شکست‌خورده دولت ترامپ» نامید.
رهبری پرزیدنت ترامپ یعنی همین!
این فاجعه نماد کلان‌حکمرانی امروز آمریکاست. ترامپ روز چهارشنبه در آرلینگتون گفته بود که جنگیدیم و پیروز شدیم؛ «فقط مانده کی بخواهیم تمامش کنیم.» او همچنین گفت بازسازی ایران ۲۵ سال طول می‌کشد. روز پنجشنبه هم نوشت «به توافق با ایران نیازی نداریم.» چند روز قبل هم گفته بود می‌تواند ۳۸ پل ایران را «در یک ساعت» فرو بریزد. جمعه کشور او نتوانست پل هوایی خودش را یک بعدازظهر باز نگه دارد. خودش هیچ بیانیه‌ای نداد، در هیچ‌کدام از دو نشست اضطراری کاخ سفید حاضر نشد و فقط این حرفش از زبان خبرنگار فاکس‌نیوز نقل شد که مشکل از «یک مشت وسایل کهنه و خراب» است. رئیس‌جمهوری که برای زیرساخت ایران مهلت ۲۵ساله تعیین می‌کند، بر کشوری حکومت می‌کند که مراکز کنترل پروازش تا ۲۰۲۸ اطلاعات هواشناسی را با «فلاپی‌دیسک» جابه‌جا می‌کنند. اولویت این حکمرانی در بودجه‌اش پیداست.
پنتاگون هزینه جنگ با ایران را تا ۱۶ اکتبر ۴۷.۱ میلیارد دلار اعلام کرده است؛ نزدیک چهار برابر کل ۱۲.۵ میلیارد دلاری که کنگره پارسال برای نوسازی کنترل پرواز تصویب کرد. کاخ سفید یک بسته ۹۵ میلیارد دلاری دیگر برای جنگ و بودجه نظامی ۱.۵ تریلیون دلاری می‌خواهد. جالب اینجاست دولت تقصیر را گردن کنگره انداخته که به گفته مولین «مشکل را مدام به بعد حواله می‌دهد»؛ همان کنگره‌ای که نزدیک دو سال است در دست حزب ترامپ است. پاییز پارسال هم دولت فدرال ۴۳ روز تعطیل شد، طولانی‌ترین تعطیلی تاریخ آمریکا و ۱۳ هزار کنترلر پرواز بدون حقوق کار کردند. مولین همان شب در اقدامی عجیب مدیریت بحران را ستود: «رهبری پرزیدنت ترامپ یعنی همین.»
روایت‌ها متناقض اما حکم یکی است
رأی‌دهندگان آمریکایی ۱۰ روز پیش در انتخابات میان‌دوره‌ای نارضایتی خود را از حزب ترامپ نشان دادند؛ دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس سنا و نمایندگان را در حالی به دست گرفتند که حدود ۶۰ درصد آمریکایی‌ها حمله به ایران را تصمیمی اشتباه دانستند.
حالا اختلال سراسری پروازها، تصویری ملموس‌تر از پیامدهای سیاست‌های این دولت پیش چشم مردم آمریکا گذاشته است. دولتی که میلیاردها دلار صرف جنگ در آن‌سوی دنیا می‌کند، اما در تأمین امنیت و اداره زیرساخت‌های حیاتی کشور مشکل اساسی دارد.
شاید ادعاهای خسته‌کننده ترامپ مبنی بر پیروزی در جنگ علیه ایران، خودش و دولتش را دلخوش کند؛ اما برای میلیون‌ها مسافری که برنامه سفرشان به هم ریخته، خانواده‌هایی که ساعت‌ها در فرودگاه سرگردان مانده‌اند و کارکنانی که ناچارند با تجهیزات فرسوده مسئولیت حفظ جان مسافران را برعهده بگیرند، روایت «پیروزی» فقط یکی از صدها دروغ رئیس‌جمهورشان است.
مسئله فقط یک اختلال فنی یا چند ساعت توقف پرواز نیست (که البته همان هم باتوجه‌به نرخ بالای پروازی ایالات متحده بسیار زیان‌بار است) مسئله حکمرانانی‌اند که برای جنگیدن در هزاران کیلومتر دورتر منابع مالی و نظامی فراهم می‌کنند و ادعای پیروزی دارند؛ اما حالا در کشور خودشان گرفتاری‌های مختلفی پیدا کرده‌اند که هر یک را به ایرانی مرتبط می‌کنند که همزمان مدعی شکستش هستند.