به گزارش مشرق، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا تمام شد، اما برای جمهوری‌خواهان تازه اول ماجراست. حزبی که قرار بود با پیروزی در انتخابات، امپراتوری ترامپ را مستحکم‌تر کند، حالا نه‌تنها اکثریت هر دو مجلس سنا و نمایندگان را از دست داده بلکه در بالاترین سطوح دولت نیز با اختلاف، استعفا و تغییر چهره‌ها مواجه شده است. هنوز مرکب نتایج انتخابات خشک نشده که سوزی وایلز، رئیس‌دفتر کاخ سفید و از نزدیک‌ترین چهره‌ها به ترامپ، استعفا کرد. به گزارش آسوشیتدپرس، وایلز قرار بود تا پایان سال در سمت خود باقی بماند، اما روند کناره‌گیری او پس از شکست انتخاباتی شتاب گرفت.
آکسیوس از خروج ریچارد والترز، معاون رئیس‌دفتر و از نزدیکان وایلز، خبر داد. در همین روزها خبر احتمال استعفای مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا برای آماده‌شدن جهت کاندیداتوری در انتخابات ۲۰۲۸ نیز مطرح شده است. وضعیت ماندن یا برکناری پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا هم موضوع گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای شده است. این تحولات را ازاین‌حیث نمی‌توان نادیده گرفت که وقتی رئیس‌دفتر کاخ سفید کنار می‌رود، معاونش استعفا می‌دهد و درباره آینده وزیر جنگ سؤال مطرح می‌شود، یعنی شکست در آمریکا به لایه‌های درونی قدرت نفوذ کرده است.
اما ریشه این استعفاها از کجاست؟ بعد از شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای، تحلیلگران به بررسی موج آبی که به راه افتاد و دموکرات‌ها را پیروز انتخابات کرد، پرداختند. همه تحلیلگران در یک نقطه اتحاد نظر داشتند: «جنگ ایران». دی‌جی ونس، معاون رئیس‌جمهور البته «حمایت از اسرائیل» را از دیگر دلایل شکست جمهوری‌خواهان در این انتخابات عنوان کرده است. بخش اول یعنی جنگ با ایران البته موضوع پنهانی نیست.
حدود شش نفر از هر ده رأی‌دهنده آمریکایی، تصمیم حمله نظامی به ایران را اشتباه دانسته‌اند. در همین نظرسنجی، نزدیک به یک‌سوم رأی‌دهندگان گفته‌اند جنگ ایران در انتخابشان نقشی تعیین‌کننده داشته است. هرچند دونالد ترامپ سعی داشت با گفتاردرمانی و اینکه بعد از انتخابات، قیمت بنزین و سوخت کاهش چشمگیر پیدا خواهد کرد، نگاه رأی‌دهنده آمریکایی را تغییر دهد، اما در این زمینه ناکام ماند تا عواقب تهاجم نظامی به ایران گریبان رهبران کاخ سفید را بگیرد. گرانی و فساد دولتی نیز از عوامل مهم شکست جمهوری‌خواهان بوده، اما نکته اینجاست که جنگ، خود به یکی از عوامل تشدید مشکلات اقتصادی تبدیل شده است.
در این میان یک واقعیت بیش از گذشته خودنمایی می‌کند؛ ادامه وضعیت کنونی برای دولت ترامپ هزینه‌ساز است. اختلاف اصلی دیگر بر سر این نیست که جنگ ایران چه بر سر موقعیت سیاسی جمهوری‌خواهان آورده. بحث بر سر آن است که چگونه باید از این وضعیت بیرون آمد؟ الان مقامات در کاخ سفید به هر نوعی به دنبال فرار هستند. ترامپ اکنون با دولتی روبه‌روست که اعضایش بر سر فرارکردن از دولت او مسابقه گذاشته‌اند و به هر نحوی می‌خواهند از پیامدهای جنگی که ترامپ به راه انداخت مصون بمانند.
نسخه ونس؛ دیپلماسی برای نجات آمریکا یا آینده سیاسی خود؟
نخستین نسخه‌ای که در کاخ سفید برای عبور از بحران ایران پیچیده می‌شود، نسخه جی‌دی ونس است؛ معاون رئیس‌جمهوری که پس از انتخابات، تازه یادش افتاد و زبان به انتقاد از تهاجم نظامی علیه ایران گشود که ماه‌ها از سیاست‌های دولت در قبال آن دفاع کرده بود. ونس در شبکه ایکس نوشت: «دلیل شکست ما جنگ بود.» ونس چهار عامل را در روی‌گردانی رأی‌دهندگان از جمهوری‌خواهان برجسته کرد: پایان‌نیافتن جنگ ایران، گرانی و تورم، فاصله‌گرفتن دولت از شعار «اول آمریکا» و ضرورت تغییر رابطه واشنگتن با اسرائیل. این موضع‌گیری آن‌قدر صریح و عجیب بود که رویترز از آن به‌عنوان فاصله‌گیری کم‌سابقه معاون رئیس‌جمهور از سیاست جنگی ترامپ یاد کرد. این نمایش جدید به معنای آن نیست که ونس چهره‌ای ضدجنگ است. او در ماه‌های گذشته از تصمیم‌های ترامپ و دولتش دفاع کرده و همچنان معاون رئیس‌جمهوری است که گزینه حمله مجدد را روی میز نگه داشته است. اختلاف او بیش از آنکه بر سر اصل استفاده از قدرت آمریکا باشد، بر سر نتیجه و هزینه ادامه این مسیر است.
ضربات جنگ با ایران، برخی افراد نزدیک به ترامپ از جمله ونس و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید را به سمت توافق با ایران کشانده است. آن‌طور که آکسیوس گزارش داده این دو نفر معتقدند آغاز دور تازه حملات، موقعیت آمریکا را از این حالت هم بدتر می‌کند و تاکنون در واقعیت، جنگ برای آن‌ها دستاوردی نداشته است. البته در منطقه نیز برخی کشورها از هر درگیری جدید با ایران واهمه دارند. قطر یکی از این کشورهاست. دوحه از همین‌رو پیشنهادی برای ازسرگیری مذاکرات ارائه کرده که در آن، رفع محاصره دریایی و آزادسازی بخشی از دارایی‌های ایران در برابر اقداماتی برای اعتمادسازی و بازگشت به مذاکرات هسته‌ای مطرح شده است.
اما این نسخه دست‌کم دو گرفتاری اساسی دارد. نخست آنکه نشانه روشنی وجود ندارد که ونس توان تحمیل چنین تصمیمی را به ترامپ داشته باشد. دوم آنکه معلوم نیست فاصله‌گیری ونس تا چه میزان واقعی یا تصنعی است. ممکن است تغییر نگاه او ناشی از تغییر نگاه سیاسی و یا مربوط به انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ باشد. ونس یکی از نامزدهای احتمالی جمهوری‌خواهان است و نمی‌خواهد میراث‌دار تمام هزینه جنگ در آینده سیاسی خود باشد. انتقاد او می‌تواند هم بیان یک اختلاف واقعی باشد و هم تلاشی برای جداکردن حساب خودش از کارنامه ترامپ. برای ایران نیز صرف تغییر لحن آمریکایی‌ها که ناشی از شکستشان است، نمی‌تواند مبنای اعتماد باشد. تجربه حملات آمریکا و اسرائیل در دوره مذاکرات و فروپاشی توافق‌های پیشین، نشان داده که وعده دیپلماسی بدون تضمین عملی و تحقق شروط ایران اعتباری ندارد. انتقاد از جنگ در شبکه‌های اجتماعی، آن هم درحالی‌که رئیسش برای حمله تازه آماده می‌شود، بیشتر به تهیه رزومه‌ای برای انتخابات ۲۰۲۸ شباهت پیدا می‌کند تا اقدامی برای مذاکره.
آزموده را آزمودن خطاست
در برابر نسخه ونس، جریان دیگری در دولت آمریکا و محافل تصمیم‌سازی اسرائیل ایستاده که معتقد است راه خروج از بحران، نه عقب‌نشینی و توافق، بلکه واردکردن ضربه‌ای سنگین‌تر به ایران است. استدلال این جریان بر یک محاسبه استوار است: باید با افزایش شدت حملات، کار را یکسره کرد. آمریکا و اسرائیل پیش‌تر با حملات گسترده، ترور فرماندهان و هدف‌گرفتن تأسیسات نظامی و هسته‌ای ایران، تلاش کرده بودند تا اهداف رژیم‌چنج خود را دنبال کنند، اما نه حکومت ایران فروپاشید و نه هیچ‌کدام از خواسته‌های آمریکایی‌ها محقق شد.
رویترز به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد ارزیابی‌های اطلاعاتی این کشور نشان می‌دهد حملات تازه تغییر بنیادینی در تهران ایجاد نخواهد کرد و به تغییر حکومت نیز منجر نخواهد شد. این گزارش، درست در نقطه مقابل ادعای کسانی قرار می‌گیرد که نسخه ضربه نهایی را روی میز ترامپ گذاشته‌اند. مسئله‌ای که آغاز حمله را برایشان سخت کرده و دلیل این تردیدها این است که ایران نیز در برابر چنین حمله‌ای قطعاً منفعل نخواهد ماند و امکان سرایت درگیری در ابعاد گسترده‌تر از قبل به پایگاه‌های آمریکایی، مسیرهای کشتیرانی و زیرساخت‌های انرژی و کابل‌های اینترنت و زیرساخت‌های هوش مصنوعی منطقه وجود دارد.
نمونه این وضعیت را می‌توان در حوادث روزهای اخیر مشاهده کرد. حتی در شرایطی که دو طرف وارد جنگ تمام‌عیار تازه نشده‌اند، احتمال گسترش درگیری همچنان بالاست. به بیان دیگر، ضربه‌ای که در آمریکا قرار است شروع جنگ باشد، ممکن است آغاز فصل پرهزینه‌تری شود. همین نگرانی را دولت‌های منطقه نیز مطرح کرده‌اند. آسوشیتدپرس گزارش داده برخی متحدان آمریکا نسبت به ازسرگیری حملات هشدار داده‌اند، زیرا احتمال ورود دولت یمن و گروه‌های مقاومت عراقی به درگیری وجود دارد.
باتلاق ترامپ؛ نه راه پس نه راه پیش
وضعیت کنونی ترامپ را باید حاصل برخورد سه واقعیت دانست: شکست سیاسی در داخل آمریکا، ناکامی در دستیابی به اهداف نهایی جنگ و اختلاف بر سر چگونگی پایان‌دادن به جنگ. در یک سوی کاخ سفید، ونس و ویتکاف از توافق سخن می‌گویند و از آن طرف، هگست و حامیان اسرائیلی تشدید حملات را توصیه می‌کنند. البته میان این دو، نسخه سومی نیز مطرح است؛ نه صلح و نه جنگ.
آکسیوس گزارش داده مارکو روبیو، اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری و جان راتکلیف رئیس سیا، از ادامه فشار اقتصادی بدون توافق و بدون ورود فوری به جنگ گسترده حمایت می‌کنند. در واقع پیشنهاد آنان حفظ وضعیتی است که نه صلح محسوب می‌شود و نه پایان جنگ. این رویکرد نیز تفاوت زیادی با ادامه همان بحرانی ندارد که اکنون گریبان اهالی کاخ سفید و مردم آمریکا را گرفته است. گرفتاری ترامپ اینجاست که هیچ‌یک از این مسیرها نتیجه تضمین‌شده‌ای ندارد. توافق نیازمند پذیرش شروط متقابل و ایجاد اعتماد است؛ چیزی که پس از هشت ماه جنگ، به‌آسانی به دست نمی‌آید، خصوصاً که آمریکا در این مدت ازاین‌دست اقدامات نقض توافق کم انجام نداده است.
آسوشیتدپرس، به استناد برآورد پنتاگون، هزینه جنگ برای آمریکا را تا اوایل نوامبر بیش از ۴۷ میلیارد دلار گزارش کرده است. در این شرایط حتی یک حمله محدود می‌تواند دوباره انتظارات بازار انرژی را تغییر دهد و هزینه سوخت را برای مصرف‌کننده آمریکایی افزایش دهد. ترامپ پس از شکست انتخابات میان‌دوره‌ای، دیگر از همان پشتوانه سیاسی پیشین برخوردار نیست. اکثریت دموکرات در کنگره آینده می‌تواند دامنه تحقیقات درباره جنگ، هزینه‌های نظامی و عملکرد دولت را گسترش دهد. درون حزب جمهوری‌خواه نیز رقابت‌های زودهنگام برای انتخابات ۲۰۲۸ آغاز شده و طبیعی است که بسیاری از چهره‌ها نخواهند نامشان تا ابد با جنگی پرهزینه که ارثیه ترامپ است، پیوند بخورد. ترامپ برای بیرون آمدن از باتلاق به دنبال راهی کم‌هزینه می‌گردد، درحالی‌که هر حرکت نسنجیده ممکن است پای آمریکا را بیشتر در آن فروببرد. مسئله اصلی دیگر توان آغاز یک جنگ تازه نیست؛ مسئله این است که آیا ترامپ توان پایان‌دادن به جنگی را دارد که خودش آغاز کرده است؟