به گزارش مشرق، یک گزارش تحقیقی با بررسی ۵۰۹ برنامه خبری بی‌بی‌سی در فاصله اکتبر ۲۰۲۳ تا نوامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که این شبکه در نیمی از مصاحبه‌هایی که در آن‌ها جنایت رژیم صهیونیستی علیه غیرنظامیان مطرح شده، روایت و دفاعیه تل‌آویو را در برابر مهمانان خود قرار داده است.
گزارش تحقیقی از عملکرد بی‌بی‌سی؛ وقتی دفاعیه اسرائیل جای پاسخ‌گویی به اتهامات را می‌گیرد
یک بررسی تحقیقی از عملکرد شبکه خبری بی‌بی‌سی در پوشش جنگ غزه، از الگویی قابل تأمل در مصاحبه‌های این رسانه پرده برداشته است؛ الگویی که بر اساس آن، مجریان بی‌بی‌سی بارها هنگام طرح اتهامات مربوط به جنایات رژیم اسرائیل، دفاعیات و توجیهات مقام‌های این رژیم را پیش روی مهمانان خود قرار داده‌اند، اما در مواردی از بازخوانی اظهارات جنجالی و بحث‌برانگیز همان مقام‌ها خودداری کرده‌اند.
بررسی آرشیو برنامه‌های بی‌بی‌سی نشان می‌دهد عبارت‌هایی مانند «اسرائیل خواهد گفت»، «اسرائیل این موضوع را رد می‌کند» و «آن‌ها چنین ادعایی را نمی‌پذیرند» بارها در جریان مصاحبه با کارشناسان، فعالان حقوق بشری و چهره‌های سیاسی مطرح شده است.
البته مشکل اصلی صرفاً طرح دیدگاه رژیم اسرائیل نیست، بلکه نحوه انتخاب و ارائه گزینشی مواضع این رژیم است؛ به این معنا که مجریان بی‌بی‌سی گاه دفاعیات رژیم اسرائیل را مطرح می‌کنند، اما بررسی و ارائه شواهد متناقض با این دفاعیات را بر عهده مهمانان خود می‌گذارند.
وقتی دفاعیات رژیم اسرائیل بدون بررسی آن‌ها در پرتو اظهارات و مواضع رسمی مقام‌های این رژیم مطرح می‌شود، مخاطب ممکن است جنایات و فجایع جنگ غزه را در حد اختلاف‌نظر معمول میان دو طرف یک مناقشه تلقی کند.
بررسی ۵۰۹ برنامه؛ آمارها چه می‌گویند؟
بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در این تحقیق، آرشیو بررسی‌شده شامل ۵۰۹ برنامه بی‌بی‌سی است که در فاصله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ تا چهارم نوامبر ۲۰۲۶ پخش شده‌اند.
از میان این برنامه‌ها، ۱۱۰ مصاحبه شامل طرح اتهامات مربوط به جنایات رژیم صهیونیستی یا آسیب مشخص و غیرقانونی به غیرنظامیان بوده است. همچنین در ۶۴ مصاحبه، مهمانان از اقدامات رژیم اسرائیل دفاع کرده یا اتهامات مشخص علیه این رژیم را رد کرده‌اند.
نتایج بررسی نشان می‌دهد بی‌بی‌سی در ۵۶ مورد از ۱۱۰ مصاحبه‌ای که در آن‌ها اتهامات مربوط به جنایات اسرائیل مطرح شده بود، دفاعیه یا توجیهات این رژیم را نیز ارائه کرده است؛ رقمی معادل ۵۰.۹۱ درصد.
در مقابل، این شبکه تنها در ۲۱ مورد از ۶۴ مصاحبه‌ای که در آن‌ها از اقدامات اسرائیل دفاع شده بود، دیدگاه‌های متقابل فلسطینی، بشردوستانه، حقوق بشری یا پزشکی را مطرح کرده است؛ یعنی ۳۲.۸۱ درصد.
اگر تمام پاسخ‌ها و استدلال‌های مخالف، از جمله شواهد خود بی‌بی‌سی و اطلاعات منابع دیگر، در محاسبات لحاظ شوند، تصویر متفاوتی به دست می‌آید.
بر این اساس، در ۵۷ مورد از ۱۱۰ مصاحبه مربوط به اتهامات علیه اسرائیل، نوعی پاسخ یا استدلال مخالف از سوی بی‌بی‌سی ارائه شده است. این رقم در مصاحبه‌های حاوی دفاع از اقدامات اسرائیل به ۴۰ مورد از ۶۴ مصاحبه می‌رسد.
از مجازات جمعی تا توجیه حملات؛ نمونه‌هایی از مصاحبه‌های بی‌بی‌سی
این گزارش تحقیقی برای نشان‌دادن الگوی مورد انتقاد خود، به چندین مصاحبه پخش‌شده از شبکه بی‌بی‌سی در ماه‌های نخست جنگ غزه اشاره می‌کند.
در نهم اکتبر ۲۰۲۳، یان اگلند، مسئول امور بشردوستانه، اقدامات اسرائیل علیه جمعیت غزه را مصداق مجازات جمعی توصیف کرد. مجری بی‌بی‌سی در واکنش، استدلال اسرائیل را مطرح کرد که این رژیم در حال هدف قرار دادن حماس است.
اگلند نیز در پاسخ، به پیامدهای محاصره غزه برای کودکان و غیرنظامیان اشاره کرد.
یک روز بعد، طهانی مصطفی، کارشناس مسائل فلسطین، گفت نیروهای اسرائیلی میان غیرنظامیان و نیروهای نظامی تمایز قائل نشده‌اند. مجری بی‌بی‌سی در پاسخ گفت اسرائیل این ادعا را رد می‌کند.
مصطفی سپس به اظهارات یوآو گالانت، وزیر جنگ وقت اسرائیل، اشاره کرد که در جریان اعلام محاصره غزه، فلسطینیان را با عبارتی تحقیرآمیز «حیوانات انسان‌نما» توصیف کرده بود.
در این مصاحبه مجری ابتدا دفاعیه اسرائیل را مطرح کرد، اما این مهمان بود که ناچار شد برای پاسخ به آن، اظهارات جنجالی مقام اسرائیلی را یادآوری کند.
در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۳ نیز دانیل لوی، مذاکره‌کننده پیشین اسرائیلی، از آنچه جنایات جنگی از پیش طراحی‌شده توصیف کرد، سخن گفت. مجری بی‌بی‌سی در واکنش، استدلال اسرائیل درباره دفاع از خود و هدف قرار دادن مواضع حماس را مطرح کرد؛ استدلالی که لوی آن را نپذیرفت.
در نمونه‌ای دیگر، کریسپین بلانت، نماینده پارلمان انگلیس، در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۳ انتقال اجباری فلسطینیان و قطع آب، غذا و برق غزه را ناقض قوانین جنگ دانست.
مجری بی‌بی‌سی در پاسخ گفت: «شما می‌دانید که اسرائیل می‌گوید قوانین بین‌المللی را نقض نمی‌کند.»
او همچنین به استدلال‌های اسرائیل درباره هشدارهای پیش از حملات، حضور حماس و استفاده از غیرنظامیان به‌عنوان سپر انسانی اشاره کرد. بلانت در پاسخ تأکید کرد که حق دفاع از خود نیز باید در چارچوب قوانین جنگ اعمال شود.
اظهارات مقام‌های اسرائیلی که کمتر در مصاحبه‌ها بازتاب یافت، بخش مهم دیگری از گزارش به اظهارات مقام‌های ارشد اسرائیلی اختصاص دارد؛ اظهاراتی که باید هنگام طرح دفاعیات این رژیم درباره نحوه جنگ در غزه، مورد توجه و بررسی قرار گیرند.
از جمله این اظهارات می‌توان به سخنان ۱۲ اکتبر ۲۰۲۳ اسحاق هرتزوگ، رئیس رژیم اسرائیل، اشاره کرد که درباره غزه گفته بود: «تمامی یک ملت در آنجا مسئول هستند.»
همچنین بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در نامه‌ای به سربازان و فرماندهان این رژیم در سوم نوامبر ۲۰۲۳ به ماجرای عمالقه در متون مذهبی اشاره کرد؛ ارجاعی که کمیسیون تحقیق سازمان ملل آن را در چارچوب بررسی ادبیات مربوط به نابودی کامل تحلیل کرده است.
یوآو گالانت، وزیر جنگ وقت رژیم اسرائیل، نیز در نهم اکتبر ۲۰۲۳ هنگام اعلام محاصره کامل غزه گفت: «ما با حیوانات انسان‌نما می‌جنگیم.»
اسرائیل کاتز، وزیر انرژی وقت این رژیم، در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۳ نیز در پیامی درباره غزه نوشت که تا زمان خروج ساکنان، حتی یک قطره آب یا یک باتری در اختیار آن‌ها قرار نخواهد گرفت.
اظهارات بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی رژیم اسرائیل، نیز از دیگر موارد مورد اشاره گزارش است. او پنجم اوت ۲۰۲۴ درباره گرسنگی‌دادن به دو میلیون غیرنظامی تا زمان بازگشت اسرا گفت چنین اقدامی ممکن است «موجه و اخلاقی» باشد، اما مخالفت جامعه بین‌المللی مانع اجرای آن شده است.
این مواضع رسمی، بخشی جدایی‌ناپذیر از ارزیابی عملکرد اسرائیل در جنگ غزه هستند و نمی‌توان هنگام طرح ادعاهای این رژیم درباره رعایت حقوق غیرنظامیان، آن‌ها را نادیده گرفت.
آیا بی‌بی‌سی هرگز این اظهارات را مطرح نکرده است؟
گزارش در عین حال تصریح می‌کند که نمی‌توان ادعا کرد مجریان بی‌بی‌سی هیچ‌گاه به اظهارات جنجالی مقام‌های اسرائیلی نپرداخته‌اند. برای نمونه، در برخی برنامه‌ها اظهارات گالانت در مصاحبه با عمر بارتوف و ناتاشا هازردورف مطرح شده و سخنان هرتزوگ نیز در گفت‌وگو با مارک رگو و دنی دانون مورد اشاره قرار گرفته است.
همچنین استیون ساکور، مجری برنامه HARDtalk، در مصاحبه با فیلیپ لازارینی، رئیس آژانس امدادرسانی و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی (آنروا)، به اظهارات آوی دیشتر، وزیر کشاورزی اسرائیل، درباره وقوع نکبت دیگری در غزه اشاره کرد و از او پرسید آیا اسرائیل به دنبال بیرون‌راندن فلسطینیان است.
بنابراین، یافته گزارش این نیست که بی‌بی‌سی هرگز چنین اظهاراتی را مطرح نکرده، بلکه انتقاد اصلی آن به نحوه بازتاب گزینشی این مواضع در مجموعه‌ای از مصاحبه‌هایی بازمی‌گردد که در آن‌ها دفاعیات اسرائیل در برابر اتهامات مطرح شده است.
دفاع بی‌بی‌سی از رویکرد خود به نام بی‌طرفی
در بخش دیگری از این تحقیق، به موضع واحد رسیدگی به شکایات اجرایی بی‌بی‌سی اشاره شده است.
این نهاد در رسیدگی به شکایتی درباره مصاحبه برنامه «The World at One» در سوم نوامبر ۲۰۲۳ اعلام کرده بود که مطرح‌کردن دیدگاه مخالف در برابر چهره‌های عمومی، به معنای تأیید آن دیدگاه از سوی مصاحبه‌کننده نیست.
البته چنین توضیحی به پرسش اصلی پاسخ نمی‌دهد: اگر بی‌بی‌سی برای رعایت بی‌طرفی، دفاعیات اسرائیل را در برابر مهمانان خود مطرح می‌کند، چرا همین رویکرد را درباره اظهارات و مواضع رسمی مقام‌های اسرائیلی که می‌تواند با آن دفاعیات در تعارض باشد، به کار نمی‌گیرد؟
وقتی مهمانان بی‌بی‌سی از اقدامات اسرائیل دفاع می‌کنند
این تحقیق تنها به بررسی مصاحبه‌هایی که در آن‌ها اتهاماتی علیه اسرائیل مطرح شده، محدود نیست و مصاحبه‌هایی را نیز بررسی کرده است که در آن‌ها مهمانان از اقدامات این رژیم دفاع کرده‌اند.
برای نمونه، نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین رژیم اسرائیل، در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ استدلال کرد که اگر یک مدرسه یا بیمارستان میزبان نیروهای تروریستی باشد، به پایگاه تروریستی تبدیل می‌شود و اسرائیل می‌تواند آن را هدف قرار دهد.
بررسی گزارش نشان می‌دهد مجری بی‌بی‌سی در همان بخش، این استدلال مشخص را به چالش نکشید؛ هرچند پیش‌تر درباره کشته‌شدن فلسطینیان و نحوه پاسخ اسرائیل پرسش‌هایی مطرح کرده بود.
در نمونه‌ای دیگر، پَت مک‌فَدِن، از چهره‌های حزب کارگر انگلیس، دهم اکتبر ۲۰۲۳ خواستار بازگشت تمامی اسرا از سوی حماس شد و این اقدام را راه توقف آنچه در غزه می‌گذشت دانست. بی‌بی‌سی پس از این اظهارات، بدون طرح استدلال مخالف، به موضوع دیگری پرداخت.
با این حال، گزارش نمونه‌هایی از برخورد انتقادی بی‌بی‌سی با برخی دفاعیات اسرائیل را نیز ثبت کرده است. از جمله زمانی که دنی دانون، نماینده رژیم اسرائیل، وجود محاصره غزه را انکار کرد، مجری بی‌بی‌سی به اظهارات گالانت درباره محروم‌سازی مردم غزه از نیازهای اولیه و ممنوعیت گرسنه نگه‌داشتن غیرنظامیان اشاره کرد.
جدیدترین نمونه؛ مصاحبه با برنی سندرز
جدیدترین نمونه به مصاحبه چهارم نوامبر ۲۰۲۶ با برنی سندرز، سناتور آمریکایی، در برنامه «نیوزنایت» بی‌بی‌سی مربوط می‌شود.
سندرز در این برنامه دولت فعلی رژیم اسرائیل را "افراطی" توصیف کرد. ویکتوریا دربی‌شایر، مجری برنامه، در واکنش گفت: «البته دولت اسرائیل این موضوع را رد خواهد کرد که افراطی است.»
پس از آن، سندرز رفتار اسرائیل با فلسطینیان را نسل‌کشی توصیف کرد.
در این مورد، مجری پیش از آنکه سندرز اتهام نسل‌کشی را مطرح کند، دفاعیه اسرائیل را ارائه داده بود؛ به همین دلیل این مصاحبه در محاسبات اصلی مربوط به نحوه پاسخ بی‌بی‌سی به اتهامات جنایات اسرائیل قرار نگرفته است.
بررسی همچنان ادامه دارد
نویسندگان این تحقیق اعلام کرده‌اند که بررسی عملکرد بی‌بی‌سی در بخش برنامه‌های مکتوب و گزارش‌های خبری نیز ادامه دارد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، مجموعه اولیه بررسی مقالات شامل ۳۶ گزارش انگلیسی‌زبان بی‌بی‌سی بوده و در مرحله توسعه‌یافته، متن کامل ۸۶۸ مقاله ذخیره‌شده مورد بررسی اولیه قرار گرفته است؛ با این حال، تنها ۷۶ مقاله تاکنون بررسی محتوایی نهایی شده‌اند.
بنابراین، هنوز نمی‌توان نرخ مقایسه‌ای نهایی درباره نحوه بازتاب اتهامات علیه اسرائیل و پاسخ‌های این رژیم در گزارش‌های مکتوب بی‌بی‌سی ارائه کرد.
با وجود این محدودیت‌ها، نتیجه اصلی گزارش روشن است: اگر بی‌بی‌سی برای رعایت بی‌طرفی، دفاعیات اسرائیل را در برابر اتهامات مطرح‌شده قرار می‌دهد، باید اظهارات رسمی و مواضع جنجالی مقام‌های این رژیم را نیز به همان اندازه زیر ذره‌بین ببرد.