به گزارش مشرق، بحران یمن در هفتههای اخیر به یکی از پروندههای مهم و پیچیده برای آمریکا در منطقه تبدیل شده است. تحولات میدانی جدید نشان میدهد مسئله یمن دیگر صرفا به سیطره انصارالله بر سواحل غربی یمن، باب المندب و مسیرهای دریای سرخ محدود نمیشود، بلکه توانایی صنعا برای تغییر معادلات نظامی در میدان و تحمیل هزینه به عربستان، اکنون به یک مسئله مستقیم برای نظم امنیتی مورد حمایت آمریکا در منطقه تبدیل شده است.
در هفتههای گذشته، انصارالله با پیشروی در مناطق مختلف غرب یمن و تثبیت موقعیت خود در مناطق ساحلی، معادله میدانی جدیدی ایجاد کرده است. این تحولات در شرایطی رخ داده که عربستان سعودی تلاش کرده است با افزایش حملات هوایی و استفاده گسترده از توان نظامی خود، روند پیشروی نیروهای صنعا را متوقف کند. با این حال، استمرار عملیات هوایی سعودی نه تنها نتوانسته است تحولات میدانی را به عقب بازگرداند، بلکه به تدریج با پاسخهای مستقیم انصارالله و نیروهای مسلح یمن مواجه شده است.
اهمیت این روند زمانی بیشتر شد که توان پدافندی یمن نیز وارد مرحله جدیدی شد. در ۱۶ سپتامبر، نیروهای مسلح یمن یک فروند جنگنده اف-۱۵ عربستان سعودی را هنگام انجام عملیات نظامی در آسمان استان مأرب با یک موشک زمین به هوای ساخت یمن هدف قرار داده و سرنگون کردند. یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، اعلام کرد این جنگنده در حال پشتیبانی از تحرکات نظامی نیروهای وابسته به عربستان در مأرب بوده است. همزمان تصاویر مربوط به سقوط جنگنده و بقایای آن نیز منتشر شد. پس از این عملیات نیز جنگندههای دیگری از نوع اف ۱۵ و تایفون برای جستوجوی لاشه جنگنده وارد منطقه شدند که پدافند یمن با آنها مقابله کرد و آنها را وادار به عقب نشینی کرد.
سرنگونی اف-۱۵ در شرایطی رخ داد که عربستان در همان دوره حملات هوایی گستردهای را علیه مناطق مختلف یمن انجام میداد. یحیی سریع اعلام کرد جنگندههای سعودی در هفتههای گذشته نزدیک به ۱۰۰۰ حمله هوایی علیه استانهای مختلف یمن انجام دادهاند. به این ترتیب، عملیات پدافندی یمن صرفا در واکنش به یک حمله هوایی منفرد اتفاق نیفتاد، بلکه در بستر تشدید عملیات هوایی عربستان انجام شد. در نتیجه، توانایی نیروهای یمنی برای هدف قرار دادن یکی از مهمترین جنگندههای نیروی هوایی عربستان، به یکی از متغیرهای مهم در محاسبات جدید جنگ تبدیل شد.
این تحول برای آمریکا از اهمیت بیشتری برخوردار است، زیرا اف-۱۵ یکی از مهمترین تجهیزات هوایی عربستان محسوب میشود و سالها بخش مهمی از برتری هوایی ریاض در جنگ یمن را شکل داده است. از این منظر، ورود توان پدافندی یمن به مرحلهای که میتواند جنگندههای سعودی را هدف قرار دهد، مسئله حمایت آمریکا از عملیات هوایی عربستان را پیچیدهتر میکند. موضوع زمانی حساستر میشود که ادامه عملیات هوایی سعودی بدون ورود مستقیم آمریکا، با احتمال افزایش هزینههای نظامی برای نیروی هوایی عربستان همراه شود.
همزمان با این تحولات، فشار عربستان بر واشنگتن برای ورود مستقیم به جنگ نیز افزایش یافته است. ریاض در هفتههای اخیر تلاش کرده است دولت ترامپ را متقاعد کند که بدون حمایت مستقیم آمریکا قادر به متوقف کردن پیشرویهای انصارالله نیست. محمد بن سلمان در همین چارچوب بارها با رئیس جمهور آمریکا درباره وضعیت یمن رایزنی کرده و خواستار کمک نظامی مستقیم واشنگتن شده است. پیش از این نیز ولیعهد سعودی با فرمانده سنتکام درباره وضعیت منطقه و تحولات یمن دیدار کرده بود.
اما در داخل ساختار نظامی آمریکا بر سر نحوه برخورد با این بحران اختلاف نظر شکل گرفته است. بر اساس گزارش ان بی سی نیوز، میان فرماندهان ارشد نظامی آمریکا درباره ورود یا عدم ورود مستقیم به جنگ یمن اختلاف وجود دارد. گروهی از فرماندهان معتقدند آمریکا نمیتواند در برابر فشار عربستان برای مقابله با حملات انصارالله بیتفاوت بماند، زیرا عربستان یکی از متحدان مهم واشنگتن در منطقه است. از نگاه این جریان، عدم واکنش جدی آمریکا میتواند به تضعیف موقعیت عربستان و کاهش اعتبار حمایت امنیتی واشنگتن از متحدان منطقهای منجر شود.
در مقابل، گروه دیگری از فرماندهان آمریکایی باز کردن یک جبهه نظامی جدید در یمن را در شرایط فعلی پرهزینه میدانند. آمریکا همزمان درگیر بحران گستردهتری در منطقه و جنگ با ایران است و منابع مهمات، تجهیزات دفاعی و توان نظامی این کشور تحت فشار قرار گرفته است. بر اساس گزارش ان بی سی، همین مسئله یکی از دلایل اصلی مخالفت بخشی از فرماندهان آمریکایی با ورود مستقیم به جنگ یمن بوده است. از سوی دیگر، این واقعیت که انصارالله در شرایط فعلی مستقیما کشتیهای آمریکایی را هدف قرار نداده، استدلال دیگری برای مخالفان ورود مستقیم آمریکا به جنگ فراهم کرده است.
این اختلاف نظر در نهایت خود را در تصمیم دونالد ترامپ برای عدم ورود مستقیم آمریکا به حملات علیه یمن نشان داد. بر اساس گزارش نیویورک تایمز، ترامپ ابتدا در برابر درخواست عربستان برای حمله به مواضع انصارالله مقاومت کرده بود، اما پس از تماس با محمد بن سلمان در روز پنجشنبه، موضع خود را تغییر داد و به پنتاگون دستور داد گزینههای حمله را آماده کند. با این حال، چند روز بعد بار دیگر از اجرای حمله منصرف شد. در این مرحله حتی فهرست اهداف تهیه شده و مقدمات عملیاتی برای حملات احتمالی نیز در حال آماده سازی بود، اما رئیس جمهور آمریکا در نهایت تصمیم گرفت فعلا وارد این جنگ نشود.
گزارش نیویورک تایمز نشان میدهد مسئله صرفا یک اختلاف سیاسی میان واشنگتن و ریاض نبوده، بلکه تصمیم برای ورود به جنگ یمن با مجموعهای از ملاحظات نظامی و منطقهای در داخل آمریکا مواجه شده است. ورود مستقیم آمریکا میتوانست جبهه دیگری را در شرایطی باز کند که واشنگتن همزمان درگیر بحران ایران و فشارهای ناشی از آن بود. به همین دلیل، تصمیم ترامپ برای حمله به یمن در فاصله چند روز چند بار تغییر کرد و در نهایت اجرای حمله متوقف شد.
همزمان با این تحولات نظامی و سیاسی، مسیرهای دیپلماتیک نیز بار دیگر فعال شده است. هیئت ملی مذاکره کننده یمن روز دوشنبه در مسقط با هانس گروندبرگ، نماینده ویژه سازمان ملل در امور یمن، دیدار کرد. بر اساس گزارش منابع یمنی، در این دیدار بر مواضع صنعا درباره پایان تجاوز، رفع محاصره اقتصادی و پرداخت حقوق کارکنان دولت تاکید شد. این دیدار در شرایطی انجام شد که همزمان با افزایش فشار نظامی عربستان، کانالهای ارتباطی میان طرفهای مختلف برای جلوگیری از گسترش بیشتر درگیری نیز فعال شده است.
فعال شدن مجدد مسیر مسقط در شرایط کنونی اهمیت ویژهای دارد. در ماههای گذشته نیز عمان یکی از مهمترین کانالهای ارتباطی میان آمریکا و انصارالله بوده است. گزارشهای اخیر نشان میدهد واشنگتن در شرایط فعلی همچنان به استفاده از مسیرهای غیرمستقیم برای کنترل سطح درگیری با انصارالله توجه دارد. در همین چارچوب، مسئله یمن از یک بحران صرفا نظامی به پروندهای تبدیل شده است که همزمان ابعاد نظامی، اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیک آن در حال تغییر است.
از سوی دیگر، تحولات میدانی در غرب یمن باعث شده است موضوع بابالمندب و سواحل دریای سرخ نیز در محاسبات آمریکا اهمیت بیشتری پیدا کند. کنترل مناطق ساحلی توسط انصارالله، همراه با فشارهای نظامی بر عربستان، موقعیت جدیدی در معادله منطقه ایجاد کرده است. به همین دلیل، واشنگتن اکنون با وضعیتی مواجه است که در آن از یک سو عربستان خواستار ورود مستقیم آمریکا برای متوقف کردن انصارالله است و از سوی دیگر، ورود نظامی مستقیم میتواند دامنه جنگ منطقهای را افزایش دهد. گزارشهای اخیر نیز نشان میدهد دولت ترامپ فعلا از ورود مستقیم به جنگ یمن خودداری کرده است.
در مجموع، روند تحولات اخیر نشان میدهد بحران یمن برای آمریکا از سطح یک پرونده مربوط به امنیت دریای سرخ فراتر رفته و به آزمونی برای نحوه حمایت واشنگتن از متحدان منطقهای خود تبدیل شده است. سرنگونی اف-۱۵ سعودی، ادامه پیشرویهای انصارالله، افزایش فشار عربستان برای دریافت حمایت مستقیم آمریکا، اختلاف در ساختار نظامی واشنگتن و در نهایت تغییر تصمیم ترامپ درباره حمله به یمن، همگی بخشی از یک روند واحد هستند.
در شرایط فعلی، به نظر میرسد واشنگتن بیش از آنکه به دنبال ورود مستقیم به جنگ یمن باشد، در پی کنترل سطح تنش و جلوگیری از گسترش آن است. همین وضعیت میتواند برای انصارالله فرصت ایجاد کند تا ضمن تثبیت دستاوردهای میدانی، مطالبات اقتصادی و انسانی خود از جمله رفع محاصره و پرداخت حقوق کارکنان دولت را با قدرت بیشتری در مسیرهای سیاسی و مذاکراتی دنبال کند.
نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسائل یمن