به گزارش مشرق، محمدرضا شالبافان؛ مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در کارگاه آموزشی تاب آوری و خودمراقبتی در شرایط بحران که امروز چهارشنبه، ۱۸ شهریورماه به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی، ۱۰ سپتامبر برابر با ۱۹ شهریورماه در ستاد وزارت بهداشت برگزار شد، گفت: خودکشی موضوعی مهم در همه جوامع است و در جمعیت کشور ما نیز باید تلاش کنیم تا حد امکان از روش ها و ظرفیت هایی که برای پیشگیری از آن در اختیار داریم، استفاده کنیم.
وی افزود: ما در وزارت بهداشت همواره افتخار داریم که در راستای رسالت خود، رویکردی علمی داشته باشیم و راهکارها و سیاست های مبتنی بر دانش را دنبال کنیم. بر اساس آمار، وضعیت خودکشی در کشور در سال گذشته روند کاهشی داشته و امیدواریم با کمک همه بتوانیم شاهد حمایت بیشتر از مردم، ارتقای سلامت روانی اجتماعی جامعه و همچنین بهبود وضعیت بازماندگان ناشی از خودکشی، اعم از افرادی که در معرض خطر هستند و خانواده افرادی که از این آسیب متاثر شده اند، باشیم.
انتشار راهنمای بازنمایی مسئولانه اخبار خودکشی برای رسانه ها
شالبافان با اشاره به اقدامات انجام شده برای ارتقای آگاهی رسانه ها درباره نحوه پوشش اخبار خودکشی گفت: در این مدت، مجموعه ای از محتواهای آموزشی در اختیار رسانه ها قرار گرفته است که از جمله آنها می توان به «راهنمای بازنمایی مسئولانه اخبار خودکشی در رسانه ها» اشاره کرد که در پاییز سال ۱۴۰۳ در اختیار رسانه ها قرار گرفت و درباره آن نیز اطلاع رسانی شد.
وی ادامه داد: خوشبختانه شاهد هستیم که اصول کلی این راهنما نسبت به گذشته، روز به روز بیشتر از سوی رسانه ها، حداقل رسانه های رسمی، رعایت می شود. نقش رسانه ها در اینکه افکار خودکشی در جامعه افزایش پیدا کند یا برعکس، افرادی که در معرض خطر هستند احساس حمایت کنند، بسیار مهم است و در سراسر دنیا نیز به این موضوع توجه می شود.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تاکید کرد: نباید موضوع خودکشی را به یک یا دو عامل خلاصه کرد. خودکشی موضوعی پیچیده است و در همه جوامع هم وجود دارد.
۱۴۸ مرکز سراج در سراسر کشور خدمات رایگان ارائه می کنند
شالبافان با اشاره به اقدامات انجام شده برای افزایش دسترسی مردم به خدمات سلامت روان اظهار کرد: تلاش کرده ایم در طول این مدت دسترسی به خدمات را افزایش دهیم. افزایش دسترسی به خدمات یکی از مهمترین اقداماتی است که در نظام حکمرانی برای پیشگیری از خودکشی باید انجام شود و می تواند در لحظات آخر و در گام های نهایی، افراد را به زندگی بازگرداند.
وی افزود: در این راستا، دسترسی به خدمات روانشناسی و مددکاری با گسترش مراکز سلامت روانی اجتماعی، یا همان مراکز سراج، افزایش یافته است. در حال حاضر ۱۴۸ مرکز سراج در سطح کشور، در تمام استان ها و در بسیاری از شهرستان ها، در حال ارائه خدمات تخصصی رایگان به مردم هستند.
وی ابراز امیدواری کرد که تا پایان سال، چتر حمایتی سلامت روانی اجتماعی دولت در قالب این برنامه، به ویژه در مناطق کمتر برخوردار، بیش از پیش گسترش پیدا کند.
شالبافان گفت: از ابتدای سال تاکنون تعداد مراکز سراج از ۱۰۴ مرکز به ۱۴۸ مرکز افزایش یافته و برنامه ما این است که حداقل تا پایان سال ۲۵ مرکز دیگر نیز به این مجموعه اضافه شود.
وی توضیح داد: مراکز سراج به مراکز جامع خدمات سلامت متصل هستند. فردی که قصد مراجعه دارد ابتدا به مرکز جامع سلامت محل زندگی خود مراجعه می کند و در آنجا توسط پزشک و روانشناس مورد ارزیابی و مراقبت قرار می گیرد. اگر فرد به خدمات تخصصی روانپزشکی، روانشناسی یا مددکاری نیاز داشته باشد، به مرکز سراج متصل به آن مرکز جامع سلامت ارجاع می شود.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تاکید کرد: هر دو مسیر، یعنی خدمات ارائه شده در مرکز جامع سلامت و خدمات مرکز سراج، به صورت رایگان ارائه می شود.
وی افزود: ممکن است فرد اصلا برای دریافت درمان به مرکز مراجعه نکند و صرفا بخواهد آموزش دریافت کند یا سوالات خود را مطرح کند. خط ۱۹۰ نیز در این زمینه به صورت رایگان در اختیار مردم قرار دارد.
راه اندازی خط ۹ سامانه ۱۹۰ با حضور حدود ۷۰۰ روانشناس
شالبافان در ادامه با اشاره به راه اندازی خط ۱۹۰ کد ۹ گفت: یکی دیگر از اقدامات انجام شده، راه اندازی سامانه ۱۹۰، کد ۹، از میانه جنگ بود که با کمک همکاران مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی، مرکز پاسخگویی به شکایات وزارت بهداشت و مرکز مدیریت شبکه و توسط دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد انجام شد.
وی افزود: حدود ۷۰۰ روانشناس در سراسر کشور در این سامانه حضور داشتند و توانستند در شرایط بحرانی پاسخگوی نیاز مردم باشند. خوشبختانه این خدمت مورد استقبال و اقبال مردم قرار گرفت و به عنوان یک تجربه موفق در دوران پس از جنگ نیز ادامه پیدا کرد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به تداوم اخبار و شرایط بحرانی در کشور گفت: متاسفانه اخبار بحران و حوادث بحران زا این روزها در سراسر کشور مجددا هر از چندی به گوش می رسد و نیاز است این خدمات روز به روز گسترش پیدا کند و مردم نیز اطلاعات بیشتری درباره نحوه استفاده از آنها داشته باشند.
وی ادامه داد: مردم همچنان از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ شب می توانند با گرفتن شماره ۱۹۰ و سپس انتخاب کد ۹، به یک همکار روانشناس متصل شوند. این روانشناسان حداقل مدرک کارشناسی ارشد روانشناسی دارند، مورد تایید وزارت بهداشت هستند و در دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور شاغل هستند.
شالبافان گفت: یکی از مزیت های این خط این است که به سامانه پزشکی خانواده، نظام ارجاع و سیستم مراقبت های اولیه پزشکی کشور متصل است. اگر فردی به خدماتی بیش از مداخله روانشناختی در بحران نیاز داشته باشد، به نزدیکترین محل ارائه خدمت ارجاع داده و برای دریافت خدمات راهنمایی می شود.
وی افزود: استفاده از خط ۱۹۰ به صورت بی نام انجام می شود، اما طبیعتا دریافت خدمات حضوری و تخصصی در چارچوب برنامه های عمومی کشور صورت خواهد گرفت.
شالبافان درباره مدت زمان مکالمه در خط ۱۹۰ کد ۹ اظهار کرد: افراد می توانند حدود ۲۰ دقیقه مکالمه داشته باشند و البته اگر نیاز داشته باشند، می توانند مجددا تماس بگیرند. هدف این خط، مداخلات فوری و کوتاه مدت برای کمک به فرد در گذر از بحران است و به همین دلیل برای مکالمات طولانی مدت تعریف نشده است.
وی تاکید کرد: اگر فرد در جریان این مداخله اولیه همچنان نیازمند خدمات تخصصی باشد، حتما به خدمات تخصصی ارجاع خواهد شد و آن خدمات نیز به صورت رایگان ارائه می شود.
دسترسی به خدمات سلامت روان فقط دسترسی جغرافیایی نیست
شالبافان با تاکید بر اینکه دسترسی به خدمات سلامت روان صرفا به معنای وجود مرکز در نزدیکی محل زندگی افراد نیست، اظهار کرد: ممکن است در تهران یا شهرهای بزرگ، فرد با فاصله چند متر از محل زندگی خود یک کلینیک، مطب یا مرکز ارائه خدمات داشته باشد، اما اگر از نظر مالی امکان مراجعه نداشته باشد، چنین دسترسی ای عملا کمک کننده نیست. به همین دلیل وظیفه ما این است که دسترسی واقعی به خدمات را با هزینه بسیار ارزان و در مواردی به صورت رایگان فراهم کنیم.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: حتما تعداد مراکز، تعداد روانشناسان و تعداد روانپزشکان باید در مراکز دولتی بیش از این باشد. همچنین مراکز خصوصی نیز باید تقویت شوند و از آنها حمایت شود تا خدمات سلامت روان پوشش بیمه ای بهتری داشته باشند و شرایط تعرفه گذاری نیز به گونه ای باشد که از یک سو بیماران بتوانند مراجعه منظم و مناسب داشته باشند و از سوی دیگر درمانگران نیز در بخش خصوصی امکان ارائه خدمت مناسب داشته باشند.
وی تاکید کرد: البته وظیفه دولت به جای خود باقی است و باید خدمات در دسترس، رایگان و نهایتا بسیار ارزان قیمت را برای اقشار مختلف جامعه فراهم کند.
غربالگری سلامت روان کادر سلامت در سراسر کشور
شالبافان با اشاره به اقدامات انجام شده در حوزه سلامت روان کادر سلامت نیز گفت: در این زمینه نیز اقدامات مهمی انجام شده است. با همکاری مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی، غربالگری عمومی سلامت روان کادر سلامت از طریق ارسال پیامک به کارکنان و کارمندان سلامت در سراسر کشور انجام شده و همچنان در حال انجام است.
وی افزود: این سامانه در هفته سلامت رونمایی و اطلاع رسانی شد و در حال حاضر نیز غربالگری و ارائه خدمت به افرادی که خودشان مایل هستند از این خدمت استفاده کنند، ادامه دارد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت توضیح داد: این خدمت در ابتدا به صورت بی نام ارائه می شود و اگر فرد پس از غربالگری خودش مایل باشد، اطلاعات هویتی از او گرفته می شود تا بتواند از خدمات مورد نیاز استفاده کند.
وی تاکید کرد: البته موضوع فقط کادر سلامت نیست. قطعا اقشار مختلف جامعه در طول بحران اخیر، اتفاقات گذشته و همچنین مشکلاتی که در سطح جامعه ایجاد می شود، آسیب هایی دیده اند و وظیفه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است که به همه این افراد خدمات ارائه کند.
اعلام آمادگی وزارت بهداشت برای حمایت از سلامت روان کارکنان دستگاه ها
شالبافان اعلام کرد: نهادها و وزارتخانه هایی که درباره سلامت روان افراد تحت پوشش خود نگرانی دارند، می توانند از ظرفیت های وزارت بهداشت استفاده کنند و ما با کمال میل و افتخار در راستای ارتقای سلامت روانی اجتماعی جامعه، در کنار آنها خواهیم بود.
وی افزود: مراکز وزارت بهداشت آمادگی ارائه خدمت به کارکنان و افراد تحت پوشش این دستگاه ها را دارند و نهادها نیز می توانند به راحتی سامانه ۱۹۰ را به کارکنان و افراد تحت پوشش خود معرفی کنند. اگر فردی به خدمات تخصصی بیشتری نیاز داشته باشد نیز وزارت بهداشت با کمال میل در کنار آنها خواهد بود.
خودکشی قابل پیشگیری است؛ درباره علائم خطر باید صحبت کرد
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با تاکید بر قابل پیشگیری بودن خودکشی گفت: موضوع خودکشی قابل پیشگیری است و باید درباره آن صحبت شود. مردم باید درباره علائم خطر خودکشی آگاهی داشته باشند. این علائم ممکن است در سنین مختلف متفاوت باشد.
وی افزود: اینکه درباره خودکشی صحبت نکنیم یا خانواده ها به فرزندان خود بگویند در این خصوص «حرف نزن و با کسی صحبت نکن»، نه تنها کمکی نمی کند، بلکه می تواند احتمال آسیب را بیشتر کند.
شالبافان تاکید کرد: همه ما باید به صورت همدلانه در کنار یکدیگر باشیم. هر کدام از ما وظیفه مراقبت از خود و نزدیکانمان را داریم. باید گوش کنیم، مراقب فرد خود و دیگران باشیم و اگر نیاز به حمایت تخصصی وجود داشت، از منابع تخصصی، از جمله روانپزشک، روانشناس و سایر کارکنان سلامت روان در سطح جامعه و متناسب با دسترسی و بضاعت افراد استفاده کنیم.
وی گفت: باور ما در وزارت بهداشت این است که باید دسترسی مناسب به خدمات مختلف سلامت، از جمله خدمات سلامت روانی اجتماعی، در سراسر کشور فراهم شود.
ضرورت تقویت سیستم های حمایتی متناسب با شرایط کشور
شالبافان درباره تاب آوری جامعه در شرایط مختلف نیز گفت: تاب آوری جامعه در شرایط گوناگون متفاوت است. در بحران های حاد، در شرایطی که بحران اقتصادی ایجاد می شود یا وضعیت اجتماعی دچار مشکل می شود، عوامل مختلفی می توانند بر تاب آوری جامعه اثر بگذارند.
وی افزود: همکاری های مختلفی در این زمینه وجود دارد و بخشی از مطالب و آموزش های لازم نیز از طریق سایت وبدا اطلاع رسانی شده است. یکی از مهمترین موضوعات این است که افراد تا حد امکان از حمایت های اجتماعی خود استفاده کنند و روتین های زندگی خود را به هم نزنند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: افراد باید تا آنجا که می توانند از قرار گرفتن در شرایط پر استرس فاصله بگیرند. این موضوع به این معنا نیست که فرد کاملا خودش را از جامعه جدا کند یا اخبار استرس زا را به طور کامل دنبال نکند، بلکه بهتر است اخبار را به صورت مقطعی دنبال کند.
وی افزود: خواب مناسب، ورزش و مراقبت از بدن نیز از اقداماتی است که می تواند کمک کننده باشد، هرچند اینها اقداماتی هستند که خود فرد می تواند انجام دهد و در کنار آن، قطعا اتفاقات و شرایط محیطی نیز باید تغییر کند.
شالبافان تاکید کرد: در خصوص اینکه آیا سیستم های حمایتی فعلی کافی هستند یا نه، باید گفت که حتما کافی نیستند و نیاز است ارتقا پیدا کنند. کشور ما هم از نظر جمعیت، هم از نظر پراکندگی جغرافیایی و هم از نظر تفاوت در دسترسی ها، بسیار متنوع است و با بسیاری از کشورهای جهان، از جمله کشورهای غربی، قابل مقایسه نیست.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت گفت: ممکن است از نظر اعداد و ارقام، در کشور ما در مناطقی مجبور باشیم خدماتی را برای جمعیتی حدود ۲۰ هزار نفر فراهم کنیم، در حالی که در بسیاری از کشورها شرایط دسترسی متفاوت است. فراهم کردن این خدمات وظیفه دولت است.
وی افزود: با این حال، بر اساس آمار و ارقام، می دانیم که وضعیت نسبت به قبل نسبتا بهتر شده و تلاش های جدی در زمینه افزایش سیستم های حمایت روانی اجتماعی در کشور انجام شده است.
شالبافان با تاکید مجدد بر تولی گری وزارت بهداشت در این حوزه گفت: یکی از اهداف گسترش برنامه سراج نیز این بوده است که بخش های مختلفی که در زمینه حمایت از جامعه بضاعت و ظرفیت دارند، بتوانند زیر چتر حمایتی فرمانداری ها در شهرهای مختلف، در کنار یکدیگر قرار گیرند.
نگرانی وزارت بهداشت از نمایش صحنه های خودکشی در سینما و شبکه نمایش خانگی
شالبافان در بخش دیگری از سخنان خود نسبت به نمایش صحنه های خودکشی و اقدام به خودکشی در سینما و شبکه نمایش خانگی ابراز نگرانی کرد و گفت: لازم می دانم نگرانی خود را درباره نمایش صحنه های خودکشی در سینما و شبکه نمایش خانگی مجددا اعلام کنم. متاسفانه در روزهای اخیر شاهد هستیم برخی جنبه های سلامت روان در رسانه های تصویری به درستی رعایت نمی شود که یکی از آنها نمایش صحنه خودکشی، اقدام به خودکشی یا خودکشی منجر به مرگ است.
وی افزود: به نظر من نمایش غیرمسئولانه این صحنه ها به هیچ وجه قابل قبول نیست. رسانه، از جمله سینما و تلویزیون، می تواند تجربه های بسیار خوب و ماندگاری در زمینه پیشگیری از خودکشی برای مردم داشته باشد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به فیلم «طعم گیلاس» اظهار کرد: احتمالا اکثر مخاطبان این فیلم معروف را دیده اند. در زمانی که نه راهنمایی در این زمینه وجود داشت، نه دفتر ما کنفرانس خبری درباره آن برگزار می کرد و نه اساسا دغدغه جهانی در این زمینه به اندازه امروز جدی بود، یک سینماگر با دغدغه های خودش فیلمی ساخت که در آن، یکی از ماندگارترین سکانس های پیشگیرانه از خودکشی به تصویر کشیده شده است؛ جایی که فرد به دلیل لذت های دنیا و حتی طعم توتی که زیر زبانش احساس می کند، از خودکشی منصرف می شود.
وی ادامه داد: متاسفانه مثال های نقض نیز بسیار فراوان هستند. این روزها شاهد هستیم که بعضی از رسانه های تصویری، به ویژه شبکه نمایش خانگی و بعضا فیلم های سینمایی، صحنه خودکشی را به صورت غیرمسئولانه و به شکلی هیجانی نمایش می دهند و حتی گاهی خودکشی به عنوان یک راهکار ارائه می شود.
شالبافان افزود: در برخی موارد، شخصیتی که در طول داستان مرتکب خلاف های قانونی زیادی شده است، به جای اینکه در پایان داستان شکست بخورد یا به دست قانون سپرده شود، خودکشی می کند. در موارد دیگری نیز صحنه های خودکشی افراد به صورت عریان نمایش داده می شود که می تواند برای افرادی که تحت تاثیر قرار می گیرند، به ویژه نوجوانان و جوانان، حتی جنبه یادگیری داشته باشد و این موضوع بسیار نگران کننده است.
وی تاکید کرد: این مسائل موضوعاتی نیستند که صرفا با درج عبارت «مثبت ۱۸» در پایین تصویر بتوان آنها را حل کرد. واقعیت این است که جامعه ما هنوز آشنایی کافی با این مقوله ندارد.
توصیه به سینماگران برای دریافت مشاوره پیش از تولید آثار
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت از سینماگران خواست پیش از تولید آثار خود درباره نحوه نمایش موضوع خودکشی، آموزش و مشاوره تخصصی دریافت کنند.
وی گفت: توصیه ما این است که سینماگران، پیش از تولید، آموزش های کافی ببینند و درباره نحوه نمایش این صحنه ها مشاوره بگیرند و مهمتر اینکه به این مشاوره ها توجه کنند.
شالبافان افزود: هدف ما این است که تلاش کنیم جامعه سالمی داشته باشیم، اما متاسفانه خیلی اوقات این اتفاق رخ نمی دهد و حتی گاهی وقتی نمونه های نامناسب را مطرح می کنیم، بیشتر باعث می شود همان صحنه ها دیده شوند و نگرانی درباره آنها در جامعه افزایش پیدا کند.
وی خطاب به اهالی رسانه و فرهنگ اظهار کرد: از شما خواهش می کنم این موضوع را منتقل کنید. وزارت بهداشت آمادگی کامل دارد که در این زمینه با سینماگران همراهی کند. در سال های اخیر نمونه های خوبی نیز تولید شده است.
اهدای جایزه فیلم برتر سلامت روان در جشنواره فیلم فجر
شالبافان با اشاره به اقدامات انجام شده برای حمایت از تولید آثار مسئولانه در حوزه سلامت روان گفت: از جمله اقدامات مثبت، اهدای جایزه فیلم برتر سلامت روان در جشنواره فیلم فجر است که دو سال است انجام می شود. امسال رقابت در این زمینه بسیار تنگاتنگ بود و فیلم هایی که از نظر سلامت روان، آثار خوبی بودند و در عین حال از نظر هنری و محتوایی نیز قوی تولید شده بودند، مورد تقدیر قرار گرفتند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: با این حال، متاسفانه مثال های منفی نیز وجود دارند و این نمونه ها گاهی فضای بیشتری در رسانه ها به خود اختصاص می دهند.
وی تاکید کرد: فکر می کنیم نهادهای نظارتی در این زمینه وظیفه دارند و حداقل باید مشورت گرفتن و راهنمایی گرفتن را برای اهالی رسانه و تولیدکنندگان آثار تصویری در این حوزه الزامی کنند.
شالبافان در پایان خطاب به اهالی مطبوعات گفت: ممکن است شما از سرویس های مختلف و حوزه های متفاوتی باشید، اما خواهش من این است که نگرانی ما را در این زمینه به اهالی فرهنگ منتقل کنید. اگر قرار است درباره یک فیلم نقد یا بررسی نوشته شود، باید به تاثیر آن بر سلامت عمومی نیز توجه کافی و مفید شود.