‌به گزارش مشرق، اخیراً مذاکرات اقتصادی بین آمریکا و کانادا در جریان بود و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، طبق معمول اعلام کرد که توافق «بسیار نزدیک» است. اما ناگهان تعرفه‌ی ۵۰ درصدی بر کالاهای کانادایی اعمال کرد. مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا نیز در پاسخ اعلام کرد تعرفه‌های متقابلی وضع خواهد شد. به نظر می‌رسد جنگ با ایران قدرت واقعی ایالات متحده را بر همه نمایان کرده و این شروع مسیری به جهانی جدید است تا سایر کشورها نیز در سطوح مختلف دست کم در مقابل زیاده‌خواهی‌های غیرمعقول و غیرمنطقی آمریکا دست به مقابله بزنند.

پس از استعفای جاستین ترودو، نخست‌وزیر پیشین کانادا، بسیاری انتظار داشتند که مارک کارنی، نخست‌وزیر جدید، در برابر آمریکا کوتاه بیاید. ترامپ نیز طبق رویه‌ی همیشگی خود، نقشه‌ی کانادا را با پرچم آمریکا پست کرد و برای تحقیر، کارنی را «فرماندار» خطاب کرد و چندین بار پیشنهاد عجیب الحاق کانادا به عنوان ایالت پنجاه و یکم آمریکا را تکرار کرد. اما کارنی در واکنش به شکست مذاکرات گفت: «آن‌ها خیلی زیاد خواستند و خیلی کم پیشنهاد دادند». این جمله، خلاصه‌ای از تمام زیاده‌خواهی‌های ترامپ و ناتوانی او در تحمیل اراده‌اش است.

علاوه بر این، داگ فورد، نخست‌وزیر استان انتاریو، نیز با صراحت اعلام کرد که «ترامپ به هیچ وجه قابل اعتماد نیست» و او از آن دسته افرادی است که «روز اول پول نهارتان را می‌دزدد، روز دوم کلاهتان را برمی‌دارد و روز سوم کفش‌های ورزشی‌تان را هم برمی‌دارد» – کنایه از این که به تدریج همه چیز را می‌گیرد.

تسلیم نشدن کانادا در برابر زیاده‌خواهی‌های ترامپ، با وجود این که متحد دیرینه‌ی آمریکا محسوب می‌شود، نشان می‌دهد که عصر تبعیت محض از واشنگتن به پایان رسیده است. کانادا با وجود فشارهای اقتصادی و تحقیرهای علنی، نه تنها در برابر طمع ورزی ترامپ کوتاه نیامد، بلکه پاسخ هم‌سطح داد. این دقیقاً همان مسیری است که ایران سال‌ها پیش آغاز کرد و اکنون حتی متحدان غربی نیز آن را دنبال می‌کنند.

فرید زکریا، مجری CNN و کارشناس روابط بین‌الملل، در مقاله‌ای در واشنگتن پست نوشت حتی دولت‌های متحد واشنگتن نیز به این نتیجه می‌رسند که «سازش با آمریکا ایمنی ایجاد نمی‌کند» و این را نشانه‌ی افول یک ابرقدرت دانست. به عبارت دیگر، حتی نزدیک‌ترین متحدان غربی ترامپ هم از زیاده‌خواهی‌های او در امان نیستند و هیچ حاشیه‌ امنی ندارند. وقتی متحدی مثل کانادا با تهدید تعرفه‌های ۵۰ درصدی و پیشنهاد الحاق سرزمینی مواجه می‌شود، دیگر هیچ کشوری نمی‌تواند خود را در امنیت کامل بداند.

از کانادا تا اسپانیا؛ موج جدید ایستادگی کشورهای غربی در برابر زیاده خواهی ترامپ

علاوه بر دولت اتاوا در ماه‌های اخیر، کشورهای متعددی در برابر فشارهای ترامپ ایستادگی کرده‌اند:چین، هند، برزیل همگی به تعرفه‌های سنگین از سوی ترامپ تهدید شده‌اند اما در این بین قصه اسپانیا متفاوت بود. در جریان جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دولت اسپانیا به‌ریاست پدرو سانچز، نخست‌وزیر این کشور، اعلام کرد که به آمریکا اجازه استفاده از پایگاه‌های هوایی مشترک «مورون» و «روتا» در جنوب اسپانیا برای عملیات علیه ایران را نخواهد داد. این اقدام در حالی بود که آمریکا اصرار داشت از این پایگاه‌ها برای حملات خود استفاده کند.

در واکنش به این مخالفت، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تهدید کرد که تمامی مبادلات تجاری با اسپانیا را قطع خواهد کرد. با وجود این تهدید سنگین، دولت اسپانیا کوتاه نیامد و سانچز در یک سخنرانی تلویزیونی با شعار «نه به جنگ» تأکید کرد: «ما برای ترس از تلافی‌جویی دیگران، شریک چیزی نمی‌شویم که برای جهان بد و مغایر با ارزش‌هایمان است».

علاوه بر این معاون نخست‌وزیر اسپانیا به‌صراحت اعلام کرد که این کشور «رعیت کسی نخواهد بود» و در برابر تهدیدها می‌ایستد. الگوی مشترک همه‌ی این کشورها، ایجاد شبکه‌ای از روابط متنوع به جای وابستگی به یک قدرت است. در همین رابطه نیویورک تایمز در تحلیلی نوشت: هند و برزیل نه ترسیدند و نه وحشت کردند.

ایران؛ الگویی که جهان از آن درس گرفت

نکته‌ی کلیدی اینجاست که بسیاری از این کشورها، به‌ویژه آن‌هایی که در برابر فشارهای ترامپ ایستادگی کردند، پیش‌تر درس‌های مهمی از الگوی ایران گرفته‌اند. ایران در شرایطی که شدیدترین فشارهای اقتصادی، نظامی و دیپلماتیک طی نیم‌قرن اخیر را تحمل کرد –از تحریم‌های فلج‌کننده تا تهدید نظامی مستقیم و عملیات روانی گسترده– نه تنها تسلیم نشد، بلکه با اتکا به استراتژی نامتقارن و جغرافیا توانست معادلات را به نفع خود تغییر دهد.

کانادا، اسپانیا، هند و برزیل همگی دارند از همین الگو پیروی می‌کنند: تسلیم نشدن در برابر فشار، پاسخ هم‌سطح و ایجاد ائتلاف‌های متغیر. همان طور که مارک کارنی گفت، آمریکا «خیلی زیاد خواست و خیلی کم پیشنهاد داد» – این دقیقاً همان چیزی است که ایران سال‌ها در برابر غرب تجربه کرده است.

جمع بندی

جهان در حال گذار از عصری است که یک کشور می‌توانست قواعد را یک‌جانبه بنویسد و اجرا کند. کانادا، اسپانیا، هند و برزیل همگی ثابت کردند که ایستادگی در برابر زیاده‌خواهی، دیگر منحصر به ایران نیست، بلکه به یک الگوی جهانی تبدیل شده است و این، شاید بزرگ‌ترین پیروزی ایران باشد؛ نه در میدان نبرد، که در نشان دادن راهی به جهان برای عبور از نظم کهن و فرسوده آمریکایی.

نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسائل بین الملل