به گزارش سرویس جهان مشرق، در تحولی راهبردی که معادلات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و نظم اقتصادی جهان را دستخوش تغییر ساخت، جنبش انصارالله یمن در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶، محاصره کامل دریایی علیه عربستان سعودی را اعلام کرد. این اقدام که در واکنش به تشدید تنشها و حملات ائتلاف سعودی به زیرساختهای یمن صورت گرفت، عملاً جبههای جدید در جنگ نیابتی ایران و آمریکا گشود و تنگه راهبردی بابالمندب را به کانون تهدیدی جهانی تبدیل کرد. گزارش پیش رو، ظرفیتهای بالفعل و بالقوه دولت انصارالله در بهکارگیری اهرم اقتصادی بابالمندب برای پیشبرد منافع محور مقاومت را مورد بررسی قرار میدهد.
بخش اول: بابالمندب؛ شریان طلایی اقتصاد جهانی
تنگه بابالمندب، این گذرگاه باریک میان یمن و جیبوتی، نهتنها یکی از حیاتیترین آبراههای جهان است، بلکه میتوان آن را «تنگهی دیجیتال» کره زمین نیز نامید. بر اساس دادههای کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD)، سالانه ۱۲ تا ۱۵ درصد از تجارت دریایی جهان به ارزش بیش از ۱ تریلیون دلار و همچنین ۳۰ درصد از ترافیک کانتینری جهان از این مسیر عبور میکند. افزون بر کالاهای اساسی، قطعات صنعتی و محصولات کشاورزی، ۹۰ درصد از کابلهای فیبر نوری زیردریایی که اروپا و آسیا را به یکدیگر متصل میکنند، نیز از بستر این آبراه عبور داده میشوند که اهمیت راهبردی آن را دوچندان میکند.
در حوزه انرژی، نقش بابالمندب کماهمیتتر از تنگه هرمز نیست. در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، بهطور متوسط روزانه ۴.۴ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این تنگه عبور کرده است. اگرچه جریان نفت از تنگه هرمز با ۲۱ میلیون بشکه در روز عددی بزرگتر است، اما همزمانی اختلال در هر دو آبراه میتواند مسیرهای ترانزیت حدود ۲۴ درصد از عرضه جهانی نفت را با بحران مواجه کند. عربستان سعودی بهعنوان بزرگترین صادرکننده نفت جهان، روزانه ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت را از طریق خطوط لوله به بنادر دریای سرخ منتقل و از بابالمندب صادر میکند و همین موضوع، این کشور را در برابر تهدیدات انصارالله به شدت آسیبپذیر ساخته است.
بخش دوم: ظرفیتهای بالفعل؛ از حملات ۲۰۲۳ تا محاصره ۲۰۲۶
مقاومت یمن طی سه سال اخیر، توانایی خود را در تأثیرگذاری بر اقتصاد جهانی به اثبات رسانده است. حملات رزمندگان مجاهد و سلحشور انصارالله به کشتیهای مرتبط با رژیم صهیونیستی از نوامبر ۲۰۲۳، ترافیک بابالمندب را به شدت مختل کرد؛ بهگونهای که محمولههای نفتی عبوری از این مسیر از ۹.۳ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۳ به ۴.۱ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۴ کاهش یافت، یعنی کاهشی بیش از ۵۰ درصدی. کارشناسان مؤسسه خاورمیانه تأکید دارند که حملات انصارالله، «یک بحران محلی را به بحرانی با ابعاد بینالمللی تبدیل کرده و پیامدهای عمیقی برای امنیت دریایی و تجارت جهانی به همراه داشته است».
با اعلام محاصره دریایی علیه عربستان در ژوئیه ۲۰۲۶، این ظرفیتها به مرحله اجرایی تازهای وارد شد. دادههای شرکت تحلیل دریایی کپلر نشان میدهد که در نخستین روزهای پس از اعلام محاصره، تعداد کشتیهای عبوری از بابالمندب از ۳۴ فروند در روز به ۱۵ فروند کاهش یافت، یعنی کاهشی ۵۶ درصدی. در ۲۶ ژوئیه، این رقم به ۱۱ فروند در روز رسید که پایینترین سطح طی ماههای اخیر محسوب میشود. همزمان، نفت خام برای نخستین بار از مه ۲۰۲۵ به سقف ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید.
بخش سوم: ظرفیتهای بالقوه؛ اهرم فشاری همتراز با هرمز
مهمترین ظرفیت بالقوه انصارالله، توانایی ایجاد اختلال همزمان در دو تنگه هرمز و بابالمندب است. با توجه به جنگ گسترده ایران و آمریکا که از فوریه ۲۰۲۶ آغاز شده و به بسته شدن عملی تنگه هرمز انجامیده است، هرگونه تشدید اقدامات انصارالله در دریای سرخ میتواند گزینههای جایگزین کشورها را به شدت محدود کند. تحلیلگران اعلام کردهاند که بسته شدن همزمان این دو آبراه، «عملاً راههای دورزدن اصلی برای انرژی خلیجفارس و حجم عظیمی از کالاهای کانتینری را از بین میبرد.»
مقامات کشورمان پیشتر بابالمندب را همتراز با هرمز ارزیابی کردهاند و این رویکرد در حمایت همهجانبه از انصارالله تجلی یافته است. بر اساس گزارشهای موجود، ایران با ارائه سلاحهای پیشرفته، آموزش و اطلاعات، نقش محوری در توانمندسازی نیروی دریایی انصارالله ایفا میکند. تحلیلگران امنیت دریایی معتقدند که «انصارالله برای حفظ جایگاه جدید خود در عرصه جهانی، استراتژی خود را برای تأثیرگذاری مستمر بر تجارت بینالمللی تکامل خواهد داد» و «استفاده از ترکیب جنگافزارها در حملات پیچیده، نشاندهنده افزایش عزم این گروه برای وارد کردن خسارت جدی به اهداف خود است.»
بخش چهارم: پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی
پیامدهای اقتصادی محاصره بابالمندب فراتر از افزایش قیمت نفت است. صنعت کشتیرانی جهانی با افزایش چشمگیر حقبیمه جنگ مواجه شده است؛ بهگونهای که این حقبیمه از حدود ۰.۲۵ درصد ارزش کشتی در دوران قبل از بحران، در برخی موارد تا ۱۲ درصد ارزش کشتی افزایش یافته است. شرکتهای کشتیرانی ناگزیر به تغییر مسیر از طریق دماغه امید نیک در آفریقای جنوبی شدهاند که مسیر را بهطور متوسط ۱۰ تا ۱۵ روز طولانیتر میکند و هزینه سوخت هر سفر را ۲۰ تا ۳۰ هزار دلار افزایش میدهد. برخی برآوردها حاکی از آن است که دورزدن آفریقا، هر سفر را تا ۳۴ روز و بیش از ۵۰۰ هزار دلار گرانتر میکند.
بانک جهانی هشدار داده است که تشدید مناقشه در دریای سرخ و اختلال در مسیرهای انرژی، میتواند نرخ رشد اقتصادی جهانی را در سال ۲۰۲۶ از ۲.۹ درصد به ۱.۳ درصد کاهش دهد. همچنین بیثباتی در دریای سرخ، بحرانهای موجود در شمال و شرق آفریقا از جمله مناقشه آبهای نیل، درگیری اتیوپی برای دسترسی به بندر، جنگ داخلی سودان و بحرانهای سومالی را تشدید خواهد کرد.
بخش پنجم: محور مقاومت و معادله جدید بازدارندگی
دولت انصارالله با اتکا به حمایت راهبردی جمهوری اسلامی ایران، توانسته است برگ برندهای بینظیر در معادلات منطقه ایجاد کند. بهکارگیری پهپادها و موشکهای نسبتاً ارزانقیمت علیه اهداف اقتصادی کلان، نشاندهنده رویکردی نوین در جنگ اقتصادی نامتقارن است که در آن «بازیگران به ظاهر ضعیفتر میتوانند با بهرهگیری از تنگناهای دریایی، هزینههای قابلتوجهی بر کسبوکارهای جهانی تحمیل کنند.» این رویکرد، ضمن وارد کردن فشار بر دشمنان محور مقاومت بهویژه رژیم صهیونیستی که بندر ایلات آن عملاً از چرخه تجاری خارج شده است، پیام روشنی به جامعه بینالمللی دارد که امنیت اقتصادی جهان بدون در نظر گرفتن منافع ملتهای منطقه، قابلتحقق نخواهد بود.
نتیجهگیری
دولت انصارالله یمن با تسلط بر تنگه بابالمندب، به یکی از بازیگران کلیدی معادلات انرژی و اقتصاد جهانی تبدیل شده است. ظرفیتهای بالفعل این جنبش در کاهش ۵۶ درصدی ترافیک دریایی و افزایش قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار، و ظرفیتهای بالقوه آن در اختلال همزمان دو آبراه حیاتی جهان، نشان میدهد که انصارالله به اهرمی راهبردی برای اعمال فشار بر اقتصاد جهانی به نفع محور مقاومت دست یافته است. با توجه به حمایت همهجانبه ایران و توانایی این جنبش در تطبیق تاکتیکهای خود با تحولات میدان، بابالمندب به یکی از حساسترین نقاط تقابل در جنگ نیابتی ایران و آمریکا تبدیل شده و هرگونه بیتوجهی به این واقعیت، جهان را با شوکهای اقتصادی جبرانناپذیری مواجه خواهد ساخت.
به واقع، جنبش انصارالله، به عنوان شاگرد ممتاز مکتب مقاومت، نشان داد که وقتی نیروی ایمان و سلحشوری، با هوشمندی استراتژیک و آگاهی ژئوپلیتیک همراه باشد، چگونه نقاط عطف رویدادهای بینالملی را رقم می زند.