به گزارش مشرق، از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
روزنامه گاردین گزارش داد که محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، در نخستین مصاحبه گسترده خود پس از انتصاب، به کشورهای همسایه هشدار داد که در صورت پیوستن به «جنگ اقتصادی» آمریکا علیه ایران، «دشمن» تلقی شده و منافعشان هدف قرار خواهد گرفت. رضایی با اشاره به اینکه ایران تاکنون فقط پایگاههای نظامی را هدف گرفته و «هنوز به هیچیک از منافع اقتصادی آمریکا حمله نکردهایم»، تأکید کرد که در صورت تحمیل تحریمهای اقتصادی، «ایالات متحده شرکتهای نفتی و اقتصادی در اطراف ایران و جاهای دیگر دارد و ما آنها را هدف قرار خواهیم داد.» وی همچنین از احتمال هدف قرار دادن مسیرهای جایگزین صادرات نفت از خلیج فارس خبر داد.
این گزارش میافزاید که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اخیراً با اعلام کارزار جدید «انزوای اقتصادی» ایران و تهدید کشورهایی که با تهران تجارت میکنند، تلاش کرده است فشار را افزایش دهد، اما این راهبرد با واکنش منفی چین مواجه شده است. امارات متحده عربی نیز به عنوان یکی از شرکای تجاری عمده ایران، تعلیق کامل تجارت با تهران را اعلام کرده است.
گاردین همچنین به ادعای مکرر و غیرواقعبینانه ترامپ مبنی بر «قلمرو آمریکا» خواندن تنگه هرمز اشاره میکند و میافزاید که رضایی در مصاحبه خود اعلام کرده است که مذاکرات با عمان درباره مدیریت این آبراه ادامه دارد و عوارض عبور نیز اعمال خواهد شد. در همین حال، امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، قرار است درباره طرحهای توسعه مسیرهای جایگزین تنگه هرمز از جمله توسعه بنادر عمان، خطوط لوله و راهآهن گفتگو کنند.
شبکه ایبیسی نیوز گزارش داد که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، از یادداشت تفاهم امضاشده با آمریکا به عنوان بهترین راه خروج از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» دفاع کرد. پزشکیان در سخنانی با تأکید بر اینکه «هیچ بندی در این توافق وجود ندارد که نشاندهنده تسلیم باشد»، تصریح کرد: «اعضای شورای عالی امنیت ملی معتقدند این یادداشت بهترین توافق ممکن بر اساس عزت، حکمت و منافع ملی بود. رهبر معظم انقلاب سیاستها را تعیین میکنند و ما همان مسیر را دنبال خواهیم کرد.» وی در عین حال این توافق را به چشمانداز اقتصادی کشور گره زد و گفت: «سرمایه و پول به شدت به ریسک حساس هستند. ما باید این ریسک را از کشور دور کنیم.»
این گزارش میافزاید که مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در این یادداشت تفاهم هفته گذشته به پایان رسید، اما دو طرف همچنان بر سر مسئله حیاتی بازگشایی تنگه هرمز اختلاف دارند و هیچ نشانهای از مصالحه دیده نمیشود. همزمان، محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی ایران، در مصاحبهای با لحنی قاطع هشدار داد که اگر همسایگان به «جنگ اقتصادی» آمریکا علیه ایران بپیوندند، «دشمن» تلقی شده و مسیرهای جایگزین صادرات نفت از خلیج فارس و منافع آنها هدف قرار خواهد گرفت. ایبیسی نیوز همچنین از سفر قریبالوقوع ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران برای تقویت همکاریهای دوجانبه و ادامه تلاشهای صلح خبر داد.
رسانه های عربی
المیادین در مقاله ای نوشت که سوریه به میدان اصلی رقابت نفوذ میان ترکیه و اسرائیل تبدیل شده و هر طرفی که نفوذ بیشتری در این کشور به دست آورد، نقش تعیینکنندهای در آینده منطقه خواهد داشت. به باور نویسنده، اسرائیل پس از سقوط دولت بشار اسد، زیرساختهای نظامی سوریه را نابود کرد و در جنوب این کشور پیشروی کرد، در حالی که ترکیه و دیگر کشورهای منطقه واکنش مؤثری نشان ندادند.
نویسنده تأکید میکند که ترکیه خود یکی از مهمترین عوامل سقوط اسد و تقویت نیروهای مسلح مستقر در شمال سوریه بوده و اکنون از پیامدهای حضور اسرائیل در سوریه نگران است. از دید او، حمله اسرائیل به فرودگاه ابوظهور و حضور احتمالی نیروهای ترکیه نشاندهنده تشدید رقابت دو طرف است.
نویسنده سوریه را «قفل و کلید» معادلات منطقهای میداند و احتمال میدهد این کشور به خط مقدم رویارویی راهبردی ترکیه و اسرائیل تبدیل شود. او در نهایت بر ضرورت همکاری راهبردی ترکیه و ایران برای مقابله با اسرائیل به عنوان دشمن مشترک نه فقط دو کشور که دشمن مشترک کل منطقه تأکید میکند.
رأی الیوم در مقاله ای بر دوراهی دشوار دونالد ترامپ پس از پایان مهلت ۶۰روزه آتشبس با ایران تمرکز کرد. نویسنده معتقد است ترامپ میان دو گزینه گرفتار شده است: آغاز جنگی جدید علیه ایران یا ادامه وضعیت موجود تا انتخابات میاندورهای کنگره.
مقاله می افزاید: تحریمهای شدید و محاصره دریایی تاکنون نتوانستهاند ایران را به بازگشایی کامل تنگه هرمز وادار کنند؛ تهران بازگشایی آن را به اجرای مفاد تفاهمنامه و رفع تحریمها و آزادسازی داراییهایش مشروط کرده است. ادامه بستهبودن تنگه موجب افزایش قیمت نفت و تشدید تورم در آمریکا، اروپا و آسیا شده و فشار اقتصادی متقابلی بر تهران و واشنگتن وارد کرده است.
نویسنده احتمال حمله محدود آمریکا را مطرح میکند، اما آن را پرریسک و دارای امکان گسترش به جنگ منطقهای میداند. انتخابات میاندورهای نیز محاسبات ترامپ را پیچیدهتر کرده است. در نهایت، هر دو طرف با انتخابی دشوار میان عقبنشینی، تحمل فشار اقتصادی یا پذیرش خطر تشدید نظامی روبهرو هستند.
المعلومه در مقاله ای با عنوان «سلاح و گفتوگو» عملکرد دولت جدید عراق را مورد انتقاد قرار میدهد و معتقد است دولت، بهجای تمرکز بر مشکلات داخلی، بیش از حد درگیر پروندههای خارجی و موضوع خلع سلاح گروههای مسلح شده است. نویسنده تأکید میکند که دولت باید از همان ابتدا اجرای برنامههای اعلامشده، مبارزه با فساد، تکمیل کابینه، تصویب قوانین معطلمانده و حل مشکلات اقتصادی و خدماتی را در اولویت قرار میداد.
به باور نویسنده، سفرهای نخستوزیر به آمریکا، ایران، ترکیه و برنامه سفر به عربستان نشاندهنده توجه گسترده دولت به سیاست خارجی است؛ در حالی که موفقیت سیاست خارجی بدون انسجام داخلی، توافق ملی، نهادهای قدرتمند و ثبات سیاسی و امنیتی امکانپذیر نیست.
مقاله همچنین موضوع خلع سلاح گروههای مقاومت را مسئلهای داخلی میداند که نباید با فشار خارجی، ضربالاجل یا تهدید حل شود. نویسنده راهحل را گفتوگوی آرام و سازنده میان دولت و همه طرفهای ذیربط، در چارچوب قانون اساسی و نهادهای رسمی کشور، میداند؛ بهگونهای که هم اقتدار دولت حفظ شود و هم ثبات اجتماعی عراق آسیب نبیند.
رسانه های چین و روسیه
سردبیری وبسایت «گلوبالتایمز» چین در گزارشی با عنوان «چین در بازیهای بیپروا و خطرناک آمریکا درباره ایران همراهی نخواهد کرد» تأکید کرد که پکن با تلاش واشنگتن برای تشدید فشار اقتصادی علیه ایران همراه نمیشود و راه پایان دادن به بحران را در آتشبس، توقف درگیریها و بازگشت به مسیر مذاکره میداند.
این گزارش به اعلام دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره آغاز عملیات موسوم به «روز دی اقتصادی» علیه ایران و اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اشاره میکند که این اقدام را «جنگ اقتصادی و انزوای بیسابقه» توصیف کرده و از کشورها خواسته بود یا در کنار آمریکا باشند یا مقابل آن قرار گیرند. بسنت در پاسخ به پرسشی درباره تحریمهای جدید علیه چین نیز از پکن خواسته بود با این سیاست همراه شود.
گلوبالتایمز مینویسد جنگ آمریکا علیه ایران وارد ششمین ماه شده و دو طرف در وضعیتی بنبستگونه قرار گرفتهاند؛ بهگونهای که نه امکان تشدید بیشتر درگیری وجود دارد و نه هنوز توافقی برای پایان آن حاصل شده است. از نگاه این رسانه، طرح جدید واشنگتن بیش از آنکه یک حمله تازه باشد، تلاشی برای تغییر تاکتیک و خروج آمریکا از باتلاق خاورمیانه پس از ناکامی ابزار نظامی است.
این گزارش هشدار میدهد تحریمهای اقتصادی هرچند میتوانند فشار را بر یک کشور متمرکز کنند، اما پیامدهای آن را نمیتوان به همان کشور محدود کرد. افزایش قیمت انرژی، هزینه حملونقل و فشار تورمی در بازارهای جهانی از جمله تبعاتی است که به سایر کشورها منتقل میشود. گلوبالتایمز معتقد است سیاست «یا با ما هستید یا علیه ما» نیز نشاندهنده ناتوانی واشنگتن در مدیریت بحران به تنهایی است؛ موضوعی که حتی متحدان اروپایی آمریکا را نسبت به همراهی با راهبرد جنگی این کشور مردد کرده است.
این رسانه چینی تأکید میکند پکن با فشار آمریکا برای قطع روابط تجاری با ایران مخالفت خواهد کرد، زیرا پذیرش چنین منطقی میتواند تجارت بینالمللی را به نظامی تبدیل کند که در آن واشنگتن بهصورت یکجانبه درباره روابط اقتصادی سایر کشورها تصمیم بگیرد.
گلوبالتایمز درباره تنگه هرمز نیز مینویسد بازگشت امنیت و آزادی کشتیرانی در این مسیر به سود همه کشورهاست، اما استفاده از وضعیت تنگه بهعنوان اهرمی برای تحمیل سیاست «فشار حداکثری» آمریکا، نهتنها بحران را حل نمیکند، بلکه بیثباتی انرژی، تورم و آشفتگی بازارها را تشدید خواهد کرد.
این رسانه در پایان تأکید میکند چین از آتشبس فوری، توقف خصومتها، ازسرگیری مذاکرات صلح، بازگشت کشتیرانی در تنگه هرمز و رعایت منشور سازمان ملل حمایت میکند و معتقد است واشنگتن تنها با کنار گذاشتن ذهنیت جنگ سرد و سیاست فشار حداکثری میتواند از ادامه درگیری و افزایش خسارتها جلوگیری کند.
شبکه «آرتی» در گزارشی با عنوان «چرا ترامپ در تهدید عمان به بمباران ویرانگر اشتباه کرد؟» به نقل از مقالهای در روزنامه «یواسای تودی» نوشت تهدید دونالد ترامپ علیه عمان، در شرایطی که آمریکا همچنان درگیر جنگ با ایران است، نشاندهنده تناقضهای جدی در سیاست خارجی و رویکرد رئیسجمهور آمریکا در مدیریت بحران است.
این گزارش به اظهارات ترامپ در ۱۷ اوت اشاره میکند که گفته بود اگر عمان مانع تلاشهای او برای پایان دادن به جنگ شود، آمریکا این کشور را «بهشدت بمباران خواهد کرد». نویسنده مقاله معتقد است چنین تهدیدی علیه عمان، که از متحدان منطقهای آمریکا محسوب میشود، منطقی نیست؛ بهویژه آنکه مقامهای عمانی در تلاش برای مذاکره با ایران و فراهم کردن زمینه بازگشایی تنگه هرمز هستند.
بر اساس این گزارش، بازگشایی تنگه هرمز برای کاهش قیمت سوخت و هزینههای انرژی اهمیت زیادی دارد و تهدید کشوری که در تلاش برای تسهیل عبور کشتیهای نفتی از این مسیر است، با هدف اعلامی ترامپ برای پایان دادن به جنگ و کاهش فشار اقتصادی بر آمریکاییها در تضاد قرار دارد. نویسنده همچنین یادآوری میکند که تفاهمنامه میان آمریکا و ایران که در ۱۷ ژوئن در فرانسه امضا شده بود، قرار بود به توقف خصومتها و حرکت به سوی صلح پایدار منجر شود، اما با پایان مهلت آن در ۱۷ اوت، چنین هدفی محقق نشده است.
مقاله از رفتارهای متناقض ترامپ در جریان جنگ انتقاد کرده و به اظهارات متفاوت او درباره توافق صلح، ایران و وضعیت تنگه هرمز اشاره دارد. نویسنده همچنین به تصمیم ترامپ برای کاهش مشارکت آمریکا در رزمایشهای مشترک با کره جنوبی، همزمان با تأکید او بر رابطه خوب با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، اشاره کرده است.
در پایان، نویسنده معتقد است تهدیدهای مکرر ترامپ و تغییر مواضع او، تردیدهایی جدی درباره توانایی دولت آمریکا برای مدیریت منطقی جنگ ایجاد کرده است. گزارش تأکید میکند که ادامه این رویکرد میتواند بحران را طولانیتر کرده و هزینههای اقتصادی و سیاسی جنگ را افزایش دهد.