به گزارش مشرق و به نقل از پولیتیکو؛ اوکراین در ماههای اخیر با تشدید حملات پهپادی خود به کشتیهای تجاری مرتبط با روسیه در دریای سیاه و دریای آزوف، معادلات راهبردی منطقه را دگرگون کرده است. این حملات که با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته پهپادی انجام میشود، ضمن وارد آوردن خسارت قابلتوجه به منافع مسکو، نگرانیهایی را دربارهٔ گسترش دامنه تهدیدات به کشتیهای غیرمرتبط و بروز یک مسابقهٔ تسلیحاتی دریایی برانگیخته است.
هدفگیری ۱۷۲ کشتی در ۱۲ روز
بر اساس گزارشهای تاییدشده، از اوایل ماه ژوئیه، پهپادهای اوکراینی بهطور روزانه کشتیهای تجاری حامل محمولههای روسی را در دریای سیاه و دریای آزوف هدف قرار دادهاند. این کارزار که پیشتر شامل حملات پراکنده به کشتیهای موسوم به «ناوگان سایه» در دریای مدیترانه و تأسیسات نفتی روسیه بود، در موج جدید با وسعت و شدت بیسابقهای همراه شد؛ بهگونهای که در یک بازهٔ ۱۲ روزه، ۱۷۲ فروند کشتی مورد اصابت قرار گرفتند. گزارشها حاکی از آن است که در تنها یک شب، ۱۵ فروند از کشتیهای سایهٔ روسیه از جمله ۷ نفتکش و ۵ کشتی باربری خشک، هدف حمله قرار گرفتهاند.
مسکو که پیش از این چنین تهدیدی را در مقیاس گسترده تجربه نکرده بود، ناچار به بازتوزیع یگانهای پهپادی خود از سایر مأموریتها به حفاظت از کشتیرانی تجاری شده است. به گفتهٔ رابرت برودی، فرماندهٔ نیروهای سامانههای بدون سرنشین اوکراین، روسیه تا ۲۰۰ گروه عملیاتی پهپاد را به وظایف حفاظتی در حوزهٔ دریایی اختصاص داده است. همچنین، منابع آگاه از تجهیز نفتکشهای روسی به فناوریهای ضدپهپاد خبر میدهند.
کشتیهای غیر نظامی در خطر هستند
اگرچه پهپادهای اوکراین از دقت بالایی برخوردارند و احتمال خطای هدفگیری در مورد کشتیهای ثالث اندک است، اما تحلیلگران نظامی هشدار میدهند که هرگونه گسترش دامنهٔ این درگیریها، میتواند کشتیهای غیرنظامی و بیطرف را نیز در معرض خطر قرار دهد. از سوی دیگر، روسیه نیز که در زمینهٔ تولید و فناوری پهپاد پیشرفت محسوسی داشته، توانایی هدفگیری طیف وسیعی از شناورهای تجاری را پیدا کرده است. اوایل ماه جاری، پهپادهای روسی به دو کشتی باری در دریای سیاه (متعلق به آلمان و لبنان) آسیب زدند و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، تهدید به توقیف کشتیهای اروپایی در واکنش به مصادرهٔ محمولههای نفت روسیه توسط کشورهای غربی کرد.
نابودی هنجارهای دریانوردی
کارشناسان بینالمللی بر این باورند که تداوم این حملات و عادیسازی هدفگیری کشتیهای تجاری، میتواند به فروپاشی هنجارهای بینالمللی دریانوردی منجر شود. الیزابت براو، پژوهشگر ارشد اندیشکدهٔ آتلانتیک کانسیل، در این زمینه هشدار داده است که نقض مصونیت کشتیرانی تجاری، یک «رقابت نزولی» ایجاد کرده و هزینههای سنگین نصب تجهیزات دفاعی بر روی کشتیها، در نهایت به مصرفکنندگان نهایی تحمیل خواهد شد. وی تأکید کرده است که کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها (یونکلاس) که در سال ۱۹۸۲ با اجماع جهانی به تصویب رسید، سنگبنای امنیت دریایی است و تضعیف آن، دریاها را به فضایی بینظم و آنارشیک تبدیل خواهد کرد.
آمریکا مانع حملات دریایی بیشتر به روسیه
در تحولی قابلتأمل، از ابتدای ماه اوت هیچ حملهٔ پهپادی جدیدی از سوی اوکراین به نفتکشهای روسی گزارش نشده است. منابع دیپلماتیک اعلام کردهاند که دولت ایالات متحده از کییف خواسته است تا بهطور موقت حملات را متوقف کند؛ هدف این درخواست نه حفظ نظم دریایی، بلکه تلاش واشنگتن برای تثبیت اوضاع و جلوگیری از تشدید تنشها عنوان شده است. با این حال، منتقدان خاطرنشان کردهاند که آمریکا خود عضو کنوانسیون یونکلاس نیست و این مسئله، ابهاماتی را دربارهٔ تعهد این کشور به چارچوبهای حقوقی بینالمللی در حوزهٔ دریاها ایجاد کرده است.
گزارشها حاکی از آن است که جنگ پهپادی در دریای سیاه، فراتر از یک درگیری دوجانبه، به آزمونی جدی برای نظم حقوقی و امنیتی حاکم بر دریاهای جهان تبدیل شده است. در صورت عدم بازدارندگی مؤثر و احیای اجماع بینالمللی، احتمال گسترش دامنه این درگیری به سایر نقاط و تشدید هزینههای اقتصادی و امنیتی برای کشتیرانی جهانی، کاملاً محتمل خواهد بود.