به گزارش مشرق، پالایشگاه‌های نفت در عربستان سعودی ستون فقرات اقتصادی و انرژی عربستان سعودی و یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های پالایشگاهی جهان از نظر ظرفیت تولید، تنوع جغرافیایی و یکپارچگی صنعتی محسوب می‌شوند. شرکت آرامکو عربستان دارای شبکه گسترده‌ای شامل ۱۷ پالایشگاه داخلی و بین‌المللی است که موفق شده است در سال ۲۰۲۵، کل ظرفیت پالایشی خود را به ۷.۸ میلیون بشکه در روز برساند.

این مجموعه شامل ۹ پالایشگاه داخلی می‌شود که ۶۳ درصد از خالص ظرفیت پالایشی را به خود اختصاص می‌دهند. در سطح بین‌المللی نیز، این شرکت ۷ پالایشگاه خارجی را در ۳ قاره و ۶ کشور مدیریت می‌کند که ۵۷ درصد از ظرفیت پالایشگاهی آن در قاره آسیا، حدود ۴۰ درصد در ایالات متحده و یک پالایشگاه در لهستان قرار دارد.

در سایه سیاست‌های توسعه طلبانه عربستان به ویژه علیه ملت یمن، آینده استراتژیک بخش انرژی، با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه شده و صنعا اعلام کرده دارایی‌های آرامکو را در لیست اهداف موشک‌های بالستیک و پهپادهای خود قرار داده است تا به تجاوز، اشغالگری و محاصره‌ ۱۲ ساله یمن پایان داده شود.

پالایشگاه‌های عربستان که در چهارچوب طرح «محاصره در برابر محاصره» یمنی ها ممکن است در معرض حملات موشکی و پهپادی نیروهای مسلح یمن قرار گیرد شامل موارد زیر است:

پالایشگاه رأس تنوره

پالایشگاه رأس تنوره قدیمی‌ترین و بزرگترین پالایشگاه نفت عربستان با ظرفیت پالایشی ۵۵۰ هزار بشکه در روز است که در سال ۱۹۴۵ در منطقه شرقی تأسیس شد. این پالایشگاه پایگاه اصلی تأمین سوخت در پادشاهی از طریق تولید بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و مایعات گاز طبیعی است و همچنین مرکز حیاتی برای صادرات محصولات به بازارهای آسیایی محسوب می‌شود. این پالایشگاه پیش از این نیز هدف عملیات‌های یمن بوده و در صورت ادامه لجاجت عربستان، احتمال تکرار هدف قرار گرفتن آن وجود دارد.

فاصله هوایی بین صنعا (پایتخت یمن) و پالایشگاه رأس تنوره در سواحل شرقی عربستان در خط مستقیم حدود ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود. یمن می‌تواند از قدرت موشکی و سلاح پهپادی خود از جمله پهپادهای انتحاری دوربرد «صماد-۳» یا موشک‌های بالستیک دوربرد مانند مدل «ذوالفقار»برای رسیدن به اهداف استراتژیک دوربرد در عمق عربستان مانند «رأس تنوره» استفاده کند.

موشک‌های کروز بالدار مانند مدل‌های «قدس» و «فلسطین»، نیز موشک‌هایی هستند که قادر به پرواز در مسافت‌های طولانی و حرکت همگام با عوارض زمین برای فرار از رصد سامانه‌های پدافند هوایی می‌باشند. این موشک‌ها پیشتر نیز در عملیات‌های مشترک علیه زیرساخت‌های آرامکو و همچنین اهداف حیاتی دشمن صهیونیستی در جریان حمایت یمن از غزه در عمق فلسطین اشغالی به کار گرفته شده‌اند. علاوه بر این، پهپادهای «یافا»، موشک‌های هایپرسونیک با کلاهک‌های چندگانه و موشک‌های «فلسطین ۲» نیز در فهرست این موشک ها قرار دارند.

پالایشگاه ساتورپ

پالایشگاه ساتورپ دومین پالایشگاه بزرگ نفت در عربستان سعودی است و از پیشرفته‌ترین پالایشگاه‌ها در جهان محسوب می‌شود که ظرفیت پالایشی آن ۴۶۰ هزار بشکه در روز از خوراک نفت خام عربی سنگین است.

این پالایشگاه که در شهر صنعتی دوم جبیل در سواحل شرقی پادشاهی واقع شده و یک پروژه مشترک بین شرکت آرامکو عربستان و شرکت توتال انرژی است.

فاصله هوایی بین صنعا و پالایشگاه ساتورپ، در خط مستقیم حدود ۱۳۵۰ تا ۱۴۵۰ کیلومتر برآورد می‌شود. این فاصله، پالایشگاه را در عمق برد استراتژیک توانمندی‌های نظامی دوربرد یمن قرار می‌دهد.

پالایشگاه یاسرف

پالایشگاه «یاسرف» با ظرفیت پالایشی ۴۳۰ هزار بشکه در روز، سومین رتبه را در میان پالایشگاه‌های نفت عربستان دارا است. این پالایشگاه با همکاری عربستان و چین تاسیس شده است. این پالایشگاه در مساحتی بالغ بر ۵.۲ میلیون متر مربع در شهر صنعتی ینبع در سواحل غربی پادشاهی قرار دارد.

این تأسیسات استراتژیک دارای اهمیت جغرافیایی و نظامی بسیار بالایی است؛ چرا که فاصله هوایی بین صنعا و موقعیت آن در ینبع در خط مستقیم حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود. این فاصله در مقایسه با پالایشگاه‌های منطقه شرقی، نسبتاً نزدیک است و آن را در برد متوسط و دور توانمندی‌های نظامی یمن قرار می‌دهد.

پالایشگاه رابغ

پالایشگاه «پترورابغ» واقع در سواحل دریای سرخ در شمال شهر جده، یکی از مهم‌ترین پالایشگاه‌های نفت عربستان با ظرفیت تقریبی ۴۰۰ هزار بشکه در روز است. این پالایشگاه بخشی از یک مجتمع پالایشی و پتروشیمی مشترک بین عربستان و ژاپن است.

این پالایشگاه به دلیل قرارگیری در محدوده جغرافیایی ساحل غربی، در فاصله ۹۵۰ تا ۱۰۵۰ کیلومتری صنعا (در خط مستقیم) اهمیت استراتژیک فوق‌العاده‌ای دارد که آن را در دسترس برد نظامی توانمندی‌های یمن قرار می‌دهد.

قدرت موشکی و سلاح پهپادی یمن می‌تواند تأسیسات حیاتی در رابغ را با پهپادهای «صماد-۲» و «صماد-۳»، موشک‌های بالستیک توسعه‌یافته و همچنین موشک‌های بالدار کروز مدل «قدس» هدف قرار دهد.

پالایشگاه سامرف

شرکت پالایش آرامکو موبیل (سامرف) در سال ۱۹۸۱ در شهر صنعتی ینبع واقع در سواحل دریای سرخ، به عنوان یک پروژه مشترک بین آرامکو عربستان و اکسون موبیل تاسیس شد. این پالایشگاه موقعیت استراتژیک و حساسی در ساحل غربی دارد؛ چرا که فاصله هوایی بین آن و صنعا حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود که آن را در برد متوسط و دور توانمندی‌های نظامی یمن قرار می‌دهد.

زرادخانه موشکی و پهپادی یمن توانایی هدف قرار دادن تأسیسات سامرف را با موشک های کروز و بالستیک و پهپادهای دوربرد و همچنین موشک‌های هایپرسونیک دارد.

پالایشگاه جازان

پالایشگاه جازان جدیدترین پالایشگاه نفت در عربستان با ظرفیت ۴۰۰ هزار بشکه در روز است. این پالایشگاه طیف متنوعی از مشتقات، از جمله بنزین و گازوئیل با گوگرد بسیار کم و پارازیلین را تولید می‌کند و همچنین خوراک لازم برای فرآیند تولید گاز را برای نیروگاه برق یکپارچه خود تأمین می‌نماید. این نیروگاه با ظرفیت ۳.۸ گیگاوات، بزرگترین نیروگاه در جهان است که می‌تواند نیازهای پالایشگاه و صنایع مجاور را تأمین کرده و برق میلیون‌ها خانه را فراهم کند.

فاصله هوایی بین پالایشگاه جازان تا نزدیک‌ترین نقطه مرزی در خاک یمن تنها حدود ۶۰ تا ۸۰ کیلومتر است، در حالی که فاصله آن با صنعا در خط مستقیم بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود. این موقعیت، پالایشگاه را به‌طور مستقیم، در برد نزدیک و متوسط توانمندی‌های نظامی یمن قرار می‌دهد.

علاوه بر پهپادهای قاصف و صماد، موشک‌های بالستیک کوتاه برد و میان برد، و موشک‌های تاکتیکی و توسعه‌یافته زمین‌ به‌ زمین نیز قادرند کل منطقه جیزان را با دقت تخریبی بالا پوشش دهند. همچنین موشک‌های کروز بالدارمی توانند با قابلیت مانور و عبور از هرگونه مانع جغرافیایی یا پدافند هوایی، اهداف خود را در داخل این مجتمع نفتی با دقت بسیار بالا هدف قرار دهند.

پالایشگاه جبیل (ساسرف)

پالایشگاه جبیل یکی از بزرگترین پالایشگاه‌های نفت متعلق به شرکت «ساسرف» است که در شهر صنعتی جبیل واقع در سواحل شرقی خلیج فارس قرار دارد. ظرفیت پالایشی این مرکز ۳۰۵ هزار بشکه در روز است و مشتقاتی با گوگرد بسیار کم، مطابق با استانداردهای زیست‌محیطی اروپا تولید می‌کند.

فاصله هوایی بین پالایشگاه ساسرف با مرز یمن حدود ۱۱۵۰ تا ۱۲۵۰ کیلومتر برآورد می‌شود، فاصله آن با صنعا نیز در خط مستقیم بین ۱۳۵۰ تا ۱۴۵۰ کیلومتر است. با توجه به قرارگیری این پالایشگاه در دورترین نقطه شرق عربستان در کنار خلیج فارس، هدف قرار دادن آن مستلزم استفاده از سامانه‌های دوربرد است. پهپادهای «صماد-۳» با برد عملیاتی ۱۵۰۰ تا ۱۷۰۰ کیلومتر، موشک‌های بالستیک دوربرد مانند مدل «ذوالفقار» با برد بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر، موشک‌های کروز مدل «قدس» در انواع مدل‌ها، و همچنین موشک‌های کروز، هایپرسونیک و چندکلاهکه جهت ضربه دقیق به مجتمع‌های پتروشیمی جبیل، از دیگر ابزارهای موجود در این حوزه هستند.

پالایشگاه ینبع

پالایشگاه ینبع یکی از برجسته‌ترین پالایشگاه‌های نفت عربستان است که با ظرفیت تولید ۲۲۰ هزار بشکه در روز برای تأمین نیازهای بازار داخلی آغاز به کار کرد. این پالایشگاه موقعیت استراتژیک در ساحل غربی دارد و فاصله آن تا نزدیک‌ترین نقطه مرزی یمن حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ کیلومتر و تا صنعا حدود ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر است. این موقعیت، آن را در برد استراتژیک زرادخانه نیروهای مسلح یمن قرار می دهد. درست مانند اتفاقی که در روز شنبه ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۶ با استفاده از تعدادی موشک بالستیک و پهپاد افتاد و تأسیسات آرامکو در ینبع، هدف حمله قرارگرفت.

پالایشگاه ریاض

پالایشگاه ریاض که به طور کامل در مالکیت آرامکو است، در انتهای لیست پالایشگاه‌های نفت عربستان از نظر ظرفیت پالایشی قرار دارد. فاصله هوایی بین پالایشگاه ریاض در پایتخت عربستان تا نزدیک‌ترین نقطه مرزی با یمن حدود ۸۵۰ تا ۹۵۰ کیلومتر و فاصله آن تا صنعا حدود ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود.

پیامدهای تعطیلی پالایشگاه‌های عربستان

نیروهای مسلح یمن در دوره تجاوز سعودی - آمریکایی به یمن، عملیات‌های متعددی در حمله به تأسیسات نفتی حیاتی متعلق به آرامکو مانند تأسیسات «بقیق»، «خریص» و پالایشگاه‌های «رأس تنوره»، «ینبع» و «جازان» انجام دادند. این حملات تاثیرات زیادی بر جای گذاشت. به عنوان مثال، حمله به تاسیسات بقیق باعث توقف موقت حدود نیمی از تولید نفت عربستان و از بین رفتن میلیون‌ها بشکه نفت شد و جهش‌های شدید و فوری در قیمت‌های جهانی نفت، ایجاد کرد.

سناریوی تعطیلی کامل و همزمان ۹ پالایشگاه مختلف در پادشاهی عربستان، «بدترین سناریو» برای بخش انرژی جهان محسوب می‌شود که پیامدهای آن در سطوح داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی بسیار خطرناک خواهد بود.

در سطح داخلی: هنگامی که پالایشگاه‌ها قادر به تأمین بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و گاز مایع برای بازار داخلی نباشند، این امر منجر به فلج شدن تقریباً کامل بخش‌های حمل و نقل زمینی و هوایی، توقف نیروگاه‌های برق و مختل شدن زنجیره تأمین مواد غذایی و دارویی در شهرها خواهد شد و علاوه بر افزایش قیمت‌ها، بخش صنعت و پتروشیمی را نیز فلج خواهد کرد.

در سطح بین المللی: از آنجایی که عربستان یکی از بزرگترین صادرکنندگان محصولات پالایشی به اروپا و آسیا است، توقف تولید میلیون‌ها بشکه محصول پالایشی، خلأیی را ایجاد می‌کند که هیچ کشوری نمی‌تواند در کوتاه‌مدت آن را جبران کند. این امر قیمت نفت خام و محصولات پتروشیمی را به سطوح بی‌سابقه‌ای می رساند و در پی افزایش قیمت انرژی، موجب رکود اقتصادی و بحران عرضه برای کشورهای وارد کننده شود.

در همین راستا، وزارت دارایی عربستان در سپتامبر گذشته، کسری بودجه ۲.۳ درصدی از تولید ناخالص داخلی را برای سال ۲۰۲۵ پیش‌بینی کرد و انتظار داشت این کسری تا سال ۲۰۲۷ ادامه یابد. این پیش‌بینی پس از عملیات یمن در سال ۲۰۱۹ علیه بقیق و خریص صورت گرفت که تولید نفت عربستان را به ۵۰ درصد کاهش داد.

از سوی دیگر، شرکت سرمایه‌گذاری «جدوا» (Jadwa) مستقر در ریاض، در اوایل ژوئیه گذشته پیش‌بینی کرد که با توجه به تحولات جاری، کسری بودجه عربستان دو برابر شود. همزمان، شرکت‌های بیمه دریایی، نرخ بیمه کشتی‌های متجه به عربستان را افزایش داده‌اند و تعدادی از کشورها، شرکت‌های خود را از معامله با بنادر عربستان منع کرده و با هشدارهای یمن با جدیت برخورد نموده‌اند.

«رشید الحداد» کارشناس اقتصادی تأکید کرد که عملیات نیروهای مسلح یمن در عمق خاک عربستان در ینبع و جازان، پیامدهای گسترده‌ای داشته است؛ از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به کاهش اعتماد مشتریان بین‌المللی به شرکت آرامکو و میزان اعتبار آن در تحویل محموله‌ها و ثبات اوضاع، و همچنین لغو تعداد زیادی از درخواست‌های خرید نفت از شرق آسیا، چین و سایر کشورها اشاره کرد.

الحداد می افزاید که حمله به بندر استراتژیک ینبع که شامل پالایشگاه‌های بزرگ است، باعث افزایش قیمت انرژی و عبور قیمت هر بشکه نفت از ۱۰۰ دلار شده است.

الحداد همچنین خاطرنشان کرد که تلاش برای انتقال نفتکش‌ها از مسیرهای جایگزین مانند دماغه امید نیک، به دلیل افزایش قیمت سوخت کشتی‌ها، مستلزم افزایش کرایه حمل به میزان بیش از ۲ میلیون دلار برای هر سفر است.

وی در پایان تأکید کرد که کم‌هزینه‌ترین راه، اجرای مطالبات ملت یمن و ارائه غرامت کامل برای آنچه از تجاوز و محاصره متحمل شده‌اند است.

نتیجه

در سایه تداوم لجاجت عربستان و محاصره ملت یمن، حمله به پالایشگاه های نفت در جازان و ینبع، تنها نقطه آغاز حملات یمنی ها است و مشابه این اتفاق می‌تواند برای سایر پالایشگاه‌های نفتی متعلق به آرامکو تکرار شود. این در حالی است که حملات گذشته، شکست پدافندهای هوایی، حفاظت آمریکایی و ناتوانی رژیم سعودی در مهار آتش‌سوزی‌ها را نشان داد و ثابت کرد که آنها قادر به پنهان کردن رسوایی‌هایی که توسط ماهواره‌های ناسا و ... ثبت شده‌، نیستند.

پیام روشن صنعا این است که حملات جازان و ینبع می تواند در تمام پالایشگاه های آرامکو تکرار شود و این تاسیسات را به میدان مین بزرگی تبدیل کند. مگر آنکه سعودی‌ها از لجاجت خود و اشغالگری و محاصره ملت یمن و مداخله در امور داخلی آن‌ دست بردارند.