به گزارش مشرق، همزمان با پایان مراسم تشییع گسترده رهبر شهید انقلاب اسلامی در ایران و عراق، عبدالباری عطوان، تحلیلگر جهان عرب، در یادداشتی به بررسی پیامدهای سیاسی و امنیتی نخستین پیام آیتالله سید مجتبی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران پرداخت و نوشت که این پیام میتواند نشانه ورود تقابل میان ایران و آمریکا به مرحلهای متفاوت از گذشته باشد.
به اعتقاد این تحلیلگر، دو تحول همزمان در روزهای اخیر بیش از سایر رخدادها توجه ناظران را به خود جلب کرده است؛ نخست، انتشار پیام آیتالله سید مجتبی خامنهای که در آن بر «انتقام خون شهدا» و مسئولیت «آزادگان جهان» در این مسیر تأکید شده است و دوم، انتشار گزارشی در رسانههای ایرانی درباره احتمال گسترش دامنه اهداف در صورت ادامه حملات آمریکا به زیرساختهای ایران.
پیام رهبر انقلاب و برداشتها از آن
عطوان معتقد است مهمترین بخش پیام آیتالله سید مجتبی خامنهای، پیوند دادن خون رهبر شهید انقلاب اسلامی با فرهنگ عاشورا و نهضت امام حسین(ع) است؛ موضوعی که به باور او، میتواند تقابل کنونی را از یک جنگ صرفاً نظامی به نزاعی با ابعاد اعتقادی تبدیل کند.
وی بر این باور است که تأکید بر نقش «آزادگان جهان» در تحقق انتقام، از نگاه برخی ناظران به معنای محدود نبودن این مسئله به ایران تلقی شده و این احتمال را مطرح کرده است که دامنه اقدامات آینده، صرفاً به چارچوب جغرافیایی ایران محدود نماند.
این تحلیلگر همچنین احتمال داده است که منظور از این عبارت، مشارکت نیروها و جریانهای همسو با ایران در نقاط مختلف جهان باشد؛ موضوعی که به گفته او میتواند اهداف اقتصادی، امنیتی یا حتی منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی را در خارج از منطقه نیز دربرگیرد. با این حال، این برداشت صرفاً تحلیل نویسنده است و در متن پیام، اشاره مستقیمی به چنین سناریوهایی نشده است.
هشدار درباره گسترش جنگ اقتصادی
در بخش دیگری از این تحلیل، به گزارشی از رسانههای ایران اشاره شده است که حمله آمریکا به برخی زیرساختهای ریلی ایران را نشانه انتقال درگیری از حوزه نبرد دریایی به زیرساختهای اقتصادی دانسته است.
عطوان با استناد به این گزارش، نوشته است که در صورت ادامه این روند، احتمال گسترش دامنه حملات متقابل به مراکز اقتصادی و تجاری منطقه وجود دارد. او از بندر جبلعلی در امارات و بندر حیفا در سرزمینهای اشغالی بهعنوان اهداف احتمالی نام میبرد و معتقد است چنین سناریویی میتواند جنگ اقتصادی را وارد مرحلهای گستردهتر کند.
به باور وی، اگر این روند ادامه یابد، اختلال در مسیرهای تجاری، بنادر و زیرساختهای حملونقل بینالمللی میتواند آثار قابل توجهی بر اقتصاد جهانی بر جای بگذارد؛ هرچند تاکنون هیچ مقام رسمی ایرانی چنین سناریویی را اعلام نکرده و این موارد در حد گمانهزنیهای تحلیلی مطرح شدهاند.
از بازدارندگی دفاعی تا بازدارندگی تهاجمی
این تحلیلگر در ادامه یادداشت خود آورده است که تشییع میلیونی رهبر شهید انقلاب اسلامی، نقطه عطفی در فضای داخلی ایران به شمار میرود و ممکن است بر رویکرد آینده جمهوری اسلامی نیز تأثیر بگذارد.
او معتقد است فضای ایجاد شده پس از این مراسم میتواند ایران را از مرحله «بازدارندگی دفاعی» به سمت «بازدارندگی تهاجمی» سوق دهد و زمینه گسترش دامنه تقابل در منطقه را فراهم کند.
عطوان همچنین معتقد است که نگرانیهای امنیتی در آمریکا، بهویژه درباره احتمال هدف قرار گرفتن مقامات این کشور، افزایش یافته است.
سناریوهای پیشرو
در پایان این یادداشت، نویسنده با اشاره به اظهارات پیشین دونالد ترامپ درباره واکنش احتمالی آمریکا در صورت هدف قرار گرفتن وی، این پرسش را مطرح میکند که آیا تهدیدهای متقابل میتواند منطقه را وارد مرحلهای تازه از رویارویی کند یا همچنان در چارچوب بازدارندگی باقی خواهد ماند.
به اعتقاد عطوان، پاسخ به این پرسش را تنها تحولات آینده مشخص خواهد کرد.