به گزارش سرویس جهان مشرق، روز پنجشنبه(28 خرداد)، اوکراین-ناتو یکی از بزرگترین حملات خود را مستقیم متوجه مسکو کرد و طبق اعلام وزارت دفاع فدراسیون روسیه، دستکم دویست پهپاد به سمت اهداف مختلف در مسکو روانه شد که تصاویری از آتش و دود سنگین ناشی از این حملات از مسکو به جهان مخابره شد.
این حمله بزرگ، در کنار حملههای اخیر اوکراین به تأسیسات انرژی روسیه، ضربههایی فراتر از خرابی فیزیکی وارد کرده است. این حملات، معادلات سیاسی و روانی را در مسکو به هم ریخته، اما واکنش کرملین آنچنان که بسیاری انتظار داشتند، تند و قاطع نبوده است. تحلیلگران روسی این رفتارِ بهظاهر محتاطانه را نه نشانهی ضعف، که حاصل یک محاسبهی چندلایه میدانند.
در ادامه، دلایل اصلی مماشات از نگاه کارشناسان روس را مرور می کنیم.
بقای حاکمیت، مهمتر از هر انتقامی
باور غالب در مسکو این است که جنگ با اوکراین، در واقع رویارویی با کل بلوک غرب است. در این چارچوب، ضربهخوردن از اوکراین، نه یک شکست که بخشی از «هزینههای جنگِ وجودی» تلقی میشود. پوتین نمیتواند عقبنشینی کند، چون هر گونه عقبنشینی، اقتدار او را زیر سؤال میبرد. پس «مماشات» در ظاهر، در باطن یعنی: «ما تحمل میکنیم تا در زمان خودش پاسخ محکمتری بدهیم».
بازی با زمان برای بازسازی توان نظامی
بسیاری از تحلیلگران روسی معتقدند کرملین عمداً تنش را پایین نگه داشته تا بتواند:
موجودی موشکها و پهپادهای خود را دوباره پر کند.
سامانههای پدافند هوایی را در برابر حملات پهپادی اوکراین بازطراحی و تقویت نماید.
حملات بعدی را با قدرت و هماهنگی بیشتری طراحی کند.
به عبارت دیگر، این «سکوت» یک وقفهی تاکتیکی برای جهش بعدی است، نه عقبنشینی.
اختلافات پشت پرده در نخبگان روسیه
حملات اوکراین فقط به زیرساختهای عمومی آسیب نمیزند؛ گاهی مستقیماً منافع گروههای قدرتمند نزدیک به کرملین، مانند شرکتهای بزرگ نفت و گاز را نشانه میرود. این موضوع باعث شده تا میان نظامیانِ خواهان پاسخ فوری و اولیگارشهای اقتصادیِ نگران از هزینههای جنگ، رقابت و کشمکش ایجاد شود. همین اختلافات، تصمیمگیری را کند و واکنشها را محتاطانه میکند.
اقتصاد درگیر «خونریزی مزمن»
هدف اوکراین از حمله به تأسیسات انرژی، فلج کردن روسیه در یک شب نیست، بلکه ایجاد آسیبهای جمعشونده است. هر حمله، بخش کوچکی از زنجیرهٔ تأمین سوخت را مختل میکند؛ اما مجموع این ضربهها، بعد از چند ماه تبدیل به بحران میشود. از آنجا که اثر این حملات تدریجی است، واکنش کرملین نیز تدریجی و سنجیده به نظر میرسد.
سناریوهایی که کارشناسان روسی مطرح میکنند
۱. سناریوی «فروپاشی از درون» (خوشبینانه برای اوکراین)
برخی معتقدند فشار مداوم، ممکن است روزی کرملین را وادار به عقبنشینی کند. اما اکثر تحلیلگران این را دور از ذهن میدانند، چون تجربه نشان داده که پوتین در برابر فشار، معمولاً تشدید را انتخاب میکند، نه عقبنشینی.
۲. سناریوی «جنگ فرسایشی بلندمدت» (محتملترین گزینه)
طبق این دیدگاه، جنگ وارد فازی شده که نه با یک ضربهٔ کاری، بلکه با تحمیل هزینههای سنگینِ تدریجی به طرف مقابل حل میشود. اوکراین میخواهد روسیه را به جایی برساند که ادامهٔ جنگ برایش از هر صلحی گرانتر تمام شود.
۳. سناریوی «تشدید نامتقارن»
اگر روسیه نتواند با حملات متقابلِ متعارف، بازدارندگی ایجاد کند، احتمال دارد به ابزارهای دیگر روی آورد، مثل:
حملات سایبری سنگین علیه زیرساختهای اوکراین و حتی اروپا.
خرابکاری در تأسیسات حیاتیِ کشورهای حامی اوکراین.
افزایش فشار انرژی بر اروپا.
۴. سناریوی «ناآرامیهای داخلی در روسیه»
جنگِ طولانی و فشار اقتصادی ممکن است خشم عمومی را افزایش دهد. برخی کارشناسان اشاره میکنند که پوتین به شدت نگران اثرات روانیِ تلفات و هزینهها بر جامعه است. اگر این نارضایتی از حد بگذرد، میتواند به بحران سیاسی در داخل بیانجامد.
آیا «مماشات» کرملین، مقدمهای برای جنگ با کل ناتو است؟
سؤال اساسی اینجاست: آیا کرملین با این رفتارِ بهظاهر محتاطانه، خود را برای یک رویاروییِ تمامعیار و حتمی با کل ناتو آماده میکند؟ پاسخ کارشناسان روسی به این پرسش، روشنتر از آن چیزی است که در ظاهر به نظر میرسد.
۱. نگاه کرملین به اوکراین: یک «جبهه» از نبرد بزرگتر
اتفاق نظر قاطعی در میان تحلیلگران روسی وجود دارد که کرملین دیگر اوکراین را یک کشور مستقلِ متخاصم نمیبیند، بلکه آن را «صحنهی عملیاتیِ یک جنگِ نیابتی» میداند که توسط ایالات متحده و ناتو هدایت و تغذیه میشود. به عبارت دیگر، از نگاه مسکو، هر موشکی که از خاک اوکراین شلیک میشود، عملاً یک موشک ناتویی محسوب میشود.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، بارها گفته: «ما با اوکراین نمیجنگیم، ما با کل بلوک غرب میجنگیم که از اوکراین به عنوان یک ابزار استفاده میکند.»
بنابراین، اوکراین صرفاً یک هدفِ تاکتیکی است؛ دشمنِ اصلی، همان ناتو است که پشت آن ایستاد است.
۲. آیا «مماشات» امروز، به معنای «آمادهسازی برای جنگِ حتمی» با ناتو است؟
اینجا پاسخ، هم بله و هم خیر است، اما با یک تفسیر دقیق:
بله، از نظر راهبردی: کرملین به این نتیجه رسیده که پس از اوکراین، ناتو برای مهارِ روسیه، مرزهای شرقی خود را بیشتر مستحکم خواهد کرد. لذا، مسکو خود را ناگزیر از بازسازیِ توان نظامی و صنعتیِ خود برای یک درگیریِ بلندمدت و با مقیاس بزرگتر میداند. هزینههای هنگفت نظامی، افزایش تولید پهپاد و موشک، و بازطراحیِ ساختار فرماندهی، همگی نشانههایی از این آمادهسازی است.
خیر، به این معنا که این جنگ را «قطعی و محتوم» نمیدانند: در فضای کارشناسی روسیه، واژهی «جنگِ حتمی» با ناتو کمتر به کار میرود. به جای آن، از عباراتی مثل «درگیریِ بالقوه» یا «رویاروییِ در افق» استفاده میشود. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که پوتین امیدوار است با نشان دادنِ قدرت و ایستادگی، از وقوع آن جنگِ بزرگ جلوگیری کند؛ یعنی «بازدارندگی از طریقِ آمادگی» (Deterrence by Preparation)
۳. خودداری از اقدامِ سنگین» علیه اوکراین، چگونه به این راهبرد کمک میکند؟
اینجا دقیقاً همان نقطهای است که «مماشات» به کمکِ آمادهسازی برای ناتو میآید:
۱. صرفهجویی در منابع: پرهیز از حملاتِ تلافیجویانهی پرهزینه و گسترده، به روسیه اجازه میدهد تا تسلیحات و مهمات راهبردی خود را برای تهدید اصلی (یعنی ناتو) ذخیره کند. تجربه نشان داده که جنگِ فرسایشی در اوکراین، بهشدت برای روسیه هزینهبر بوده و هرگونه تشدید بیحساب، زرادخانهی آن را برای رویارویی با ناتو تهی میکند.
۲. مدیریت افکار عمومی داخلی: با پایین نگه داشتنِ سطح واکنشها، کرملین مانع از شکلگیریِ هیجانِ جنگیِ بیکنترل در جامعه میشود. این به او اجازه میدهد که جامعه را بهتدریج برای یک جنگِ طولانیتر و سختتر، بدون ایجاد شوکِ روانی، آماده کند.
۳. گمراهسازیِ راهبردی: سکوتِ تاکتیکی، دشمن را در محاسباتش دچار تردید میکند. ناتو نمیداند که واکنشِ واقعی روسیه در یک نقطهی بحرانی، چقدر شدید خواهد بود. این نوعی «ابهامسازیِ عمدی» است که زمانِ واکنشِ پیمان را کند میکند.
جمعبندی
در یک کلام، می توان گفت کرملین خود را در برابرِ کل ناتو میبیند و «مماشات» امروز در اوکراین، نه نشانهی عقبنشینی، که بخشی از یک بازیِ بلندمدت برای جنگِ احتمالیِ بزرگتر است. با این حال، آن را یک «قطعیتِ محتوم» نمیدانند، بلکه آن را «سناریویِ محتملِ غالب» میبینند که تلاش میکنند با افزایشِ توان بازدارندهی خود، آن را به تعویق بیندازند یا در صورت وقوع، با دستِ برتر وارد آن شوند.