به گزارش مشرق، «تام باراک» شخصیت مرموزی است که از زمان آغاز به کار دولت دوم دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا به گونهای فزاینده نقش محوری در سیاست دولت وی در قبال منطقه شامات ایفا کرده است. باراک نقش کلیدی در پیشبرد مذاکرات پشت پرده با حکومت احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه داشت که ماحصل آن چندین دور مذاکرات محرمانه با رژیم صهیونیستی و تبدیل شدن سوریه به شریک منطقهای آمریکا در پرونده به اصطلاح مبارزه با تروریسم بود.
علاوه بر این، باراک کارنامه موفقی در پرونده ادغام شبهنظامیان قسد در ارتش جدید سوریه داشت. در لبنان نیز طرح خلع سلاح وی به تصویب کابینه لبنان رسید و اکنون حکومت نواف سلام با امضای بیانیه واشنگتن، اجرای این پروژه را وارد فاز تازهای کرده است. وی که تا قبل از این بهعنوان نماینده ویژه دولت ترامپ در سوریه و همچنین سفیر آمریکا در ترکیه فعالیت میکرد، اکنون بهعنوان نماینده ویژه ترامپ در عراق منصوب شده است.
بین حوزههای فعالیت تام باراک نوعی پیوستگی و ارتباط معنادار وجود دارد. بر این مبنا، باراک ماههاست که رهبری مجموعهای از تماسها و مذاکرات منطقهای به هم پیوسته در محیط شامات را بهعهده گرفته است. وجه بارز این تبادلات، ایجاد پیوستگی بین پروندههای لبنان، سوریه و عراق در چارچوب رویکردی واحد است، تغییری که دیدگاه جدید آمریکا در قبال بحرانهای منطقه شامات را برجسته میکند. در کانون این رویکرد جدید آمریکا، این ایده وجود دارد که نفوذ ایران در منطقه را نمیتوان بطور جداگانه در هریک از حوزههای لبنان، سوریه و عراق مهار کرد. در عوض، باید نوعی سیستم منطقهای جدید طراحی شود که در آن دولتهای ملی نقشهای سیاسی و امنیتی خود را بازیابی کرده و نقش بازیگران مسلح غیردولتی به حاشیه رانده شود.
لبنان به دلیل حضور چشمگیر مقاومت حزبالله و درگیریهای منطقهای مرتبط با آن، به عنوان پیچیدهترین حلقه ارتباطاتی در این دستورکار برجسته میشود. باراک اخیرا به مقامات سوری اطلاع داده که واشنگتن مرحله بعدی را گذار تدریجی از منطق شبهنظامیان و محورها به منطق دولتها و نهادها میداند و لبنان به دلیل پرونده حزبالله و درگیریهای منطقهای آن، پیچیدهترین حلقه در این مسیر است.
در این بین سوریه نیز یکی از ارکان اصلی ترتیبات امنیتی و سیاسی آینده را تشکیل میدهد. پرونده لبنان در کنار روابط سوریه و آمریکا، تفاهمات امنیتی با رژیم صهیونیستی و آینده حضور نظامی خارجی در سوریه، از جمله موارد ثابت در دیدارهای باراک با احمد الشرع در هفتههای گذشته بوده است.
عراق حلقه سوم، مکمل و نهایی است که در نظم جدید در حال طراحی ادغام خواهد شد. دیدارهای باراک با مقامات سوری و عربی اکنون فراتر از مسائل مربوط به مرزها، امنیت و عادیسازی روابط است و بر پیریزی موازنههای منطقهای جدید متمرکز است.
بنابراین، آنچه تام باراک در حال پیگیری آن است، ایجاد نوعی چارچوب منطقهای جدید بر اساس شبکهای از تفاهمات بین کشورهای عربی، ترکیه و رژیم صهیونیستی تحت چتر حمایتی آمریکا است که امکان بازآرایی نظم منطقهای مدنظر آمریکا را فراهم میکند. تام باراک در دیدارهای خود در ریاض، ابوظبی، آنکارا و بغداد، آینده نفوذ ایران در شامات و امکان ایجاد یک محیط سیاسی و امنیتی که امکان تقویت نقش نهادهای دولتی در لبنان، سوریه و عراق را در ازای کاهش تدریجی نفوذ نیروهای همسو با تهران فراهم کند، مورد بحث قرار داده است.
به همین خاطر است که تام باراک را میتوان جعبه سیاه سیاست منطقهای ترامپ در شامات قلمداد کرد؛ کارگزاری که پس از پیشبرد موفق دستورکارهای سیاست منطقهای ترامپ در سوریه و ترکیه، اکنون وارد معادلات عراق شده تا علاوه بر تسهیل شرایط برای حلوفصل مسائل کردی، خلع سلاح مقاومت، قطع ارتباط گروههای مقاومت با ایران و ریلگذاری مجدد روابط عراق با ایران، زمینههای لازم را برای ادغام عراق در نظم جدید شامات فراهم کند.
نویسنده: سعید پیرمحمدی،کارشناس مسائل غرب آسیا