به گزارش مشرق، پگاه یاوریفر، فعال رسانه در تلگرام نوشت:
در سالهای اخیر، یکی از پدیدههای قابلتوجه در تقاطع «سیاست بینالملل»، «رسانه» و «گردشگری»، شکلگیری نوعی پارادوکس در تصویر جهانی ایران بوده است؛ پارادوکسی که در اظهارنظر دکتر راندا گاراد نیز بازتاب یافته و بر این نکته تأکید دارد که سیاستهای تنشزای دونالد ترامپ، ناخواسته به افزایش جذابیت فرهنگی و گردشگری ایران انجامیده است. این گزاره، اگرچه در نگاه نخست اغراقآمیز به نظر میرسد، اما میتواند بهعنوان یک فرضیه قابل بررسی مطرح شود.
تصویر کشورها در نظام بینالملل، بیش از واقعیتهای عینی، حاصل روایتهای رسانهای و گفتمانهای سیاسی است. ایران طی دهههای گذشته عمدتاً در معرض «بازنمایی امنیتی» بوده؛ تصویری مبتنی بر تهدید و بیثباتی که از سوی رسانههای جریان اصلی غرب بازتولید شده و بهطور مستقیم بر گردشگری اثر گذاشته است، بهویژه پس از خروج آمریکا از برجام که به افزایش «ریسک ادراکشده» و کاهش تمایل به سفر انجامید.
با این حال، همزمان با تشدید تنشها، نوعی «اثر معکوس توجه» نیز شکل گرفته است. افزایش توجه جهانی میتواند کنجکاوی مخاطبان را تحریک کند؛ بهویژه در عصر شبکههای اجتماعی که بر وایرالشدن محتوا استوارند. پژوهشها نشان میدهند این فضا حتی از دل گفتمانهای سیاسی، جریانهای فرهنگی و گردشگری خلق میکند.
روایتهایی از جنس آنچه گاراد مطرح کرده—مانند انتشار گسترده محتوا درباره تاریخ، معماری و فرهنگ ایران—را میتوان در قالب «دیپلماسی فرهنگی غیررسمی» تحلیل کرد؛ فرآیندی که از طریق کاربران و تولیدکنندگان محتوا شکل میگیرد. نمونههایی از تصاویر مسجد نصیرالملک یا ویدئوهای سبک زندگی ایرانی نشان میدهد چگونه «زیباییشناسی فرهنگی» ایران میتواند به مزیت رقابتی تبدیل شود.
این پدیده با مفهوم «قدرت نرم» قابل توضیح است؛ توانایی جذب دیگران از طریق فرهنگ و ارزشها. ایران از این نظر ظرفیتهای چشمگیری دارد، اما مسئله اصلی، «فعالسازی» و «بازنمایی مؤثر» این ظرفیتها در فضای رسانهای جهانی است.
در این میان، «اقتصاد توجه» نقش کلیدی دارد. هر رویداد سیاسی میتواند نام ایران را در صدر توجه جهانی قرار دهد. اگر در چنین شرایطی، محتوای فرهنگی بهدرستی عرضه شود، میتوان توجه منفی را به جذب مثبت تبدیل کرد.
جمعبندی
در عصر رسانههای شبکهای، مرز میان «تهدید» و «فرصت» در تصویرسازی ملی سیال شده است. تنشهای سیاسی، در کنار پیامدهای منفی، گاه موجب افزایش توجه و کنجکاوی نسبت به یک کشور میشوند. این وضعیت برای ایران میتواند یک «فرصت استراتژیک» باشد.
توصیه راهبردی
نهادهای متولی گردشگری و دیپلماسی فرهنگی باید با درک منطق اقتصاد توجه، به طراحی «کمپینهای روایتمحور» بپردازند تا از موج توجه جهانی برای بازتعریف تصویر ایران بهره ببرند؛ در غیر این صورت، این فرصت نیز گذرا خواهد ماند.
*بازنشر مطالب شبکههای اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکهها منتشر میشود.