آیت‌الله هادوی تهرانی مدرس حوزه و دانشگاه گفت: ما آمدیم اقتصاد سرمایه‌داری را ناتوان کردیم و وارد کشور کردیم! یعنی نه تنها نتوانستیم به منافع اقتصاد سرمایه داری برسیم بلکه به مضار آن رسیدیم. ما شدیم مسئول تطهیر این ابزارها!

به گزارش مشرق، آیت‌الله هادوی تهرانی در جلسه افتتاحیه دوره بانکداری اسلامی که صبح دیروز در سالن شهید صدر دانشگاه امام صادق علیه السلام برگزار شد، به تبیین دیدگاه خود در مورد بانکداری اسلامی پرداخت. جلسه افتتاحیه این دوره آموزشی- پژوهشی میزبان اساتید مالی- اقتصادی کشور، دانشجویان مقطع دکتری و جمعی از دانشجویان این دانشگاه بود.

آیت‌الله هادوی تهرانی در ابتدای سخنرانی خود با تجلیل از مقام علمی- معنوی شهید آیت الله صدر و پرچمداری ایشان در زمینه اقتصاد اسلامی گفت: «کتاب اقتصادنا شهید صدر با گذشت نیم قرن از تاریخ تالیف آن، هنوز مرجعیت خود را حفظ کرده است. مرحوم آیت الله بروجردی در مورد کتاب شرایع می فرمودند: شرایع محقق حلی قرآن فقهاست. کتاب اقتصادنا شهید صدر نیز قرآن اقتصاد اسلامی است»

وی آغاز ظهور مفهوم بانکداری اسلامی به شیوه علمی در کشور را با تالیف کتاب «البنک لاربوی فی الاسلام» آیت الله شهید صدر دانست و خاطر نشان کرد که مبنای تدوین قانون بانکداری بدون ربا در سال 61 در کشور که با محوریت مرحوم آیت الله رضوانی انجام شد کتاب «البنک لاربوی فی الاسلام» بوده است.

آیت‌الله هادوی تهرانی در ادامه سخنان خود به تفکیک بانکداری بدون ربا و بانکداری اسلامی از نگاه شهید صدر پرداخت و عنوان کرد: «ایده ای که شهید صدر در کتاب داشتند این بود که فعالیت های بانکی را از منظر فقهی مورد بررسی قرار دهد و آنجایی که به لحاظ ربا مشکلی دارد برای آن چاره ای بیاندیشد. به همین دلیل اسم این کتاب را بانک بدون ربا گذاشتند نه بانکداری اسلامی و ایشان به این نکته توجه داشتند که این همان بانک متعارف است که سعی شده آنجایی که به لحاظ فقهی مشکل دارد، برای آن راه حلی ارائه شود»

وی با اشاره به ضرورت پرداختن به بانکداری اسلامی و نقص جدی سیستم فعلی بانکی کشور تهیه ی قانون بانکداری بدون ربا در سال 61 را ناقص دانست و عنوان کرد که از همان ابتدا قرار بود که این قانون برای دوره‌ای اجرا شود و بعد بازنگری شود که مدت این بازنگری بسیار طولانی شده است.

وی سپس به تبیین دیدگاه‌های موجود در کشور در مورد اقتصاد اسلامی و نقد این دیدگاه‌ها پرداخت و گفت:

«در زمینه اقتصاد اسلامی به صورت کلان و بانکداری اسلامی به صورت خاص با سه رویکرد کلان مواجه هستیم. رویکرد اول که علی رغم گذشت دهها سال از انقلاب اسلامی و پیدایش این ادبیات اسلامی هنوز این رویکرد طرفداران جدی در دانشگاهها و برخی صاحب نفوذهای مجموعه اجرایی کشور دارد که چیزی به بنام بانکداری اسلامی یا اقتصاد اسلامی وجود ندارد همانگونه که پزشکان انسان طبیعی را مورد بررسی قرار می‌دهند خواه یهودی، مسیحی یا بت‌پرست باشد در علم اقتصاد نیز انسان اقتصادی مورد مطالعه است. این رویکرد بر این مبنا استوار است که مباحث علمی، ارتباطی با مباحث ارزشی ندارد و این در واقع یک مبحث فرا علمی است. خودش یک امر علمی به معنای علم تجربی نیست در واقع یک عنصر به معنای فلسفی است. ولی در عین حال به عنوان یک امر مسلم بر روی آن مانور داده می‌شود واصرار می‌شود که علم ربطی به مباحث ارزشی ندارد. البته ما برای اینکه بتوانیم این را در کشور تفهیم کنیم که این رویکرد افسانه ای است که برای کشورهای اسلامی ساخته شده، از حدود 20 سال پیش  در دانشگاه شریف رشته فلسفه علم را راه اندازی کردیم. دلیل راه اندازی این فلسفه علم در یک دانشگاه صنعتی این است که فلسفه ربطی به صنعت به معنای خاص کلمه ندارد اما ما اصرار داشتیم که نشان دهیم که حتی علوم تجربی هم بر پایه‌های غیرتجربی و بر مباحث فلسفی استوار است چه برسد به علوم انسانی که کلا مفاهیم آن به مفاهیم ارزشی ارتباط پیدا می‌کند. این نگاه که علوم به صورت کلی یا علوم انسانی به صورت خاص ارتباطی با مفاهیم ارزشی ندارد یک افسانه و اسطوره ای است که بیشتر برای کشورهای جهان سومی تهیه شده در حالی که در غرب اگر کسی این حرف را بزند به او می‌خندند و خود می‌دانند که این حرف قطعا باطل است. اقتصاد سرمایه‌داری به صورت خاص یا اقتصاد کمونیستی یا سوسیالیستی در یک بستر کاملا خاص فرهنگی شکل گرفته و نه تنها به مسائل دوران قرون وسطی مربوط می شود بلکه به دوران گذشته اروپا و به صورت خاص به فرهنگ مسیحی مرتبط می‌شود یعنی کل این مفاهیم به شکل های مختلف عکس العمل هایی ایجاد کرده و اقتصاد تبدیل شده به این چیزی که ما به صورت خاص در فرهنگ سرمایه داری می بینیم که مبتنی است بر فردگرایی و لیبرالیسم سیاسی و لیبرالیسم اقتصادی»

آیت‌الله هادوی تهرانی به نگاه غرب به علوم انسانی اسلامی پرداخت و اشاره کرد که دنیای غرب امروز مرجع برخی علوم انسانی اسلامی شده و به صورت تخصصی به دنبال اقتصاد اسلامی است در حالی که عده‌ای در داخل علوم انسانی اسلامی را نفی می‌کنند. وی افزود: «تقریبا به صورت سالیانه دانشگاه هاروارد در زمینه اقتصاد اسلامی و مالی اسلامی اجلاس بزرگی را برگزار می‌کند که بنده هم به این اجلاس دعوت شده‌ام هرچند تا کنون در آن شرکت نکردم. امروز در دنیای غرب نظریه های اقتصاد اسلامی تئوری شده و به دست فقهای عربستان و مصر مورد تایید فقهی قرار م‌ گیرد و در کشور مالزی آزمایش می‌شود»

این مدرس حوزه و دانشگاه در ادامه به رویکرد دوم در حوزه اقتصاد اسلامی و به صورت خاص در بانکداری اسلامی پرداخت و خاطر نشان کرد: «برخی معتقدند که اقتصاد به متعارف دست آورد هایی داشته است. به صورت خاص در بانکداری متعارف بشر به دست آوردهایی رسیده که باید از آن استفاده کنیم و آن جاهایی که با اسلام ناسازگار است و خلاف مبانی اسلام است را حذف کنیم یا جایگزینی برای آن قرار دهیم که از لحاظ اسلامی پذیرفته باشد. این رویه همان است که شهید صدر در البنک لاربوی پذیرفته است، همانی است که در بانکداری بدون ربا پذیرفته شده است، این همان رویه‌ای است که در شورای مشورتی بانک مرکزی و کمیته ی فقهی بورس پذیرفته شده است. یعنی ابزارهایی که در سیستم بانکی و مالی وجود دارد در جلسات مطرح می‌شود که آیا به لحاظ فقهی مشکل دارد؟ اگرمشکل دارد چگونه می‌شود آن را حل کرد؟ آیا به جای این ابزارها باید ابزار دیگری جایگزین شود؟»

وی در نقد این نوع نگاه و آسیب جدی آن بر پیکره اقتصاد کشور افزود: «وضعیت نابسامان اقتصاد ما معلول عوامل مختلفی است. یکی از دلایل اصلی آن استفاده از ابزارهایی است که بر اساس رویکرد دوم تدوین و اجرا شده اند. بر اساس رویکرد دوم ابزارهای اقتصادی سرمایه‌داری را گرفتیم آن قسمت را که فکر کردیم اسلامی نیست حذف کردیم و از آن در اقتصاد کشور استفاده کردیم. این ابزارها بستر خاص فرهنگی و یک مجموعه خاصی را در زمینه‌ای که خودش در آنجا شکل گرفته داشته است .حال ما نه آن بستر فرهنگی را داریم و نه آن ابزار را به صورت خاص گرفتیم. یکی از دلایل بحران ما در حوزه ی اقتصاد این است که ما عنصر مهم ابزارهای اقتصاد سرمایه‌داری که همان ربا و دیگر موارد است را حذف کردیم و از این ابزارها انتظار نتیجه داریم. البته به ظاهر ما ربا را حذف کردیم. من معتقدم که نه تنها نگرش ربوی را حذف نکردیم بلکه تقویت کردیم. شما به تکرر عناوین اقتصاد ربوی نظیر خواب سرمایه و غیره را در ادبیات معاملات مردم که روح محاسبات ربوی است می‌بینید.یعنی ما آمدیم اقتصاد سرمایه‌داری را ناتوان کردیم، وارد کشور کردیم، نه تنها نتوانستیم به منافع اقتصاد سرمایه داری برسیم بلکه به مضار آن وارد شدیم. بنده به دوستان گفته‌ام که خسته شدم که به ابزارهای اقتصاد سرمایه‌داری رنگ دین را می‌زنید و می‌گویید اسلامی شده. ما شدیم مسئول تطهیر این ابزارها»

آیت‌الله هادوی به رویکرد سوم در زمینه مطالعات اقتصاد اسلامی پرداخت و عنوان کرد: «رویکرد سوم که کمتر مورد توجه قرار گرفته و امروز بعد از گذشت 3 دهه، اهمیت و ضرورت آن بیشتر معلوم شده این است که ما باید برویم به دنبال بازشناسی بانک به صورت خاص در اقتصاد اسلامی، و پیشینه این نهاد را در سیستم اقتصاد سرمایه داری که یک جایگاه خاص و یک تعریف خاص داشته مورد بررسی قرار دهیم و ببینیم که بانک در سیستم اقتصاد اسلامی چه جایگاه و تعریفی می‌تواند داشته باشد و باید به سمت تعریف چیزی به عنوان بانک اسلامی قدم گذاریم نه بانک بدون ربا. بنده از 25 سال پیش به این نتیجه رسیدم که در حوزه های مختلف علوم انسانی نیاز به یک نظریه راهنما داریم. یک نظریه را به نام نظریه اندیشه مدون در اسلام تولید کردم این نظریه را سعی کردم در زمینه‌های مختلف در اقتصاد و مدیریت تطبیق دهم و کتابها و رساله‌های متعددی در این زمینه به چاپ رسیده است»

وی با اشاره به نظریه «اندیشه مدون در اسلام» خاطر نشان کرد که یکی از راه‌های شکل‌گیری و ورود به مطالعات علوم انسانی استفاده از این نظریه است که سعی کرده خلا تئوریک حوزه مطالعاتی علوم انسانی اسلامی را پوشش دهد. این نظریه مفاهیم حوزه واقعیت را به مفاهیم حوزه اعتبار ارتباط می‌دهد.

مرکز رشد دانشگاه امام صادق علیه السلام بر اساس منویات مقام معظم رهبری و براساس رسالت خود قصد برگزاری سلسله دوره های بانکداری اسلامی در دو سطح بنیادین و کاربردی را دارد که اولین دوره ی آن در هفته ی اول شهریور ماه در سالن شهید صدر این دانشگاه درحال برگزاری است.
منبع: تسنیم

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 2
  • در انتظار بررسی: 0
  • غیر قابل انتشار: 0
  • امیر ۱۳:۰۰ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۵
    0 0
    اثرات اقتصاد اسلامی مشخصه!
  • ۱۴:۱۸ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۵
    0 0
    کجای غرب دقیقا؟

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس