مشرق نیوز
رويكرد كشوري بيطرف چون تركمنستان به سمت افزايش توان نظامي، ميتواند مفاهيم نگرانكنندهاي را در خود داشته باشد و تصميم عشقآباد براي ايجاد پايگاه نظامي در درياي خزر نيز حاكي از هراس از آينده نظامي شدن اين درياست.
گروه بين الملل مشرق- تركمنستان در سالهاي اخير براي تأمين امنيت خود مجموعه اقدامات متنوعي را به مرحله اجرا گذارده است. در اين ميان برخي از اقدامات در راستاي تقويت كلي بنيۀ نظامي اين کشور بوده است. براي مثال تركمنستان در سال گذشته يك واحد جديد مرزباني اين كشور را با حضور رئيس جمهور و نيز مقامات عاليرتبه دولت تركمنستان در منطقه «باگير» در حومه عشقآباد و در نزديكي مرز ايران افتتاح كرد.
اين مجموعه مرزباني مجهز به پيشرفتهترين تجهيزات و دستگاههاي مرزباني از جمله برج ديدهباني، پارك خودرو و ادوات و ماشين آلات مرزباني، انبار مواد غذايي، اسلحه و مهمات، سالن تمرينات تيراندازي و بخش نگهداري از اسب و سگهاي ويژه مرزباني ميباشد. اين اقدامات در چارچوب اصلاحات نظامي تركمنستان در راستاي توسعه و تجهيز واحدهاي مرزباني و نظامي اين كشور احداث و به بهرهبرداري رسيده است.
تركمنستان در سال 2009 ميلادي نيز دو مجموعه مرزباني موسوم به «ياشليق» و «آق سو» در استان آخال تركمنستان واقع در نزديكي مرز با ايران را براي مقابله با قاچاق مواد مخدر، اسلحه و ساير تهديدات تاسيس كرده بود.[1] در روزهاي اخير نيز اخباري منتشر شد كه حاكي از اقدامات اوليه تركمنستان براي برگزاري رزمايش مشترك نظامي با انگليس بود.
بر اساس بيانيه سازمان امنيت و همكاري اروپا، نمايندگان رياست جمهوري تركمنستان و وزارت دفاع اين كشور در ديداري مطالعاتي از انگليس به بررسي امكان برگزاري رزمايش نظامي مشترك با اين كشور پرداختند. چنانکه سازمان امنيت و همكاري اروپا اعلام كرده، در اين ديدار تمرکز اصلي بر روي آشنايي با اقدامات جديد و كاربردي در امنيت فيزيكي و مديريت انبارهاي سلاحهاي كوچك و سبك و مهمات متعارف بوده است.[2]
اما از سوي ديگر بخشي از اقدامات ترکمنستان نيز در راستاي تقويت توان نظامي اين کشور در درياي خزر بوده است. براي مثال در مهرماه سال جاري رئيس جمهور ترکمنستان در بازديد از يکي از يگانهاي نيروي دريايي اين کشور مستقر در ساحل درياي خزر، اعلام کرد که اين کشور براي دفاع از مرزهاي آبي، ناوگان نيروي دريايي خود را تقويت ميکند.
وي همچنين نياز ترکمنستان به کشتيهاي گشتي نظامي را براي حفاظت از امنيت مرزهاي آبي و نيز مقابله با تهديداتي چون تروريسم، جرايم سازمانيافته دريايي و قاچاق مواد مخدر را يادآور شد. در اين راستا رييس جمهور ترکمنستان به دکترين نظامي اين کشور اشاره کرد که بر اساس آن براي حفظ مرزهاي آبي و نيز تامين امنيت کشور، برنامه بلند مدت توسعه نيروهاي دريايي نظامي ترکمنستان تا سال 2015 ميلادي تهيه و تدوين شده است.[3]
به اين ترتيب بخشي از اقدامات نظامي ترکمنستان در درياي خزر شامل تهيه و تدارک تجهيزات نظامي است. در اين چارچوب دولت ترکمنستان اقدامات گستردهاي را براي تجهيز نيروي دريايي اين کشور با سلاحهاي مدرن به اجرا گذاشته است. ضمن اينکه در سال 1388 نيز رئيس جمهور ترکمنستان اعلام کرد اين کشور قصد دارد به زودي يک پايگاه نظامي دريايي در خزر ايجاد کند و در همين راستا 2 ناوچه جنگي مدرن موشک انداز براي نيروهاي دريايي کشور خريداري خواهد شد.[4] ضمن اينکه به وزارت دفاع کشور دستور داده شده که سامانه دفاعي موثري براي نظارت و کنترل راداري و اپتيکي بر حوزه درياي خزر ايجاد کند.[5]
رويکرد ترکمنستان به تقويت توان نظامي: علل و زمينهها
اگرچه ترکمنستان در سالهاي ابتداي فروپاشي شوروي توان نظامي پايينتري نسبت به ساير کشورهاي حوزه درياي خزر داشت، اما در سالهاي اخير اين کشور توجه زيادي به افزايش توانايي دفاعي و نظامي خود نشان داده است. البته عشقآباد همواره اين تحرکات نظامي را داراي اهداف دفاعي دانسته و بر ضرورت حفظ درياي خزر از درگيريها و رقابتهاي نظامي تاکيد کرده است. در اين راستا رييس جمهور ترکمنستان دکترين نظامي اين کشور را داراي جنبۀ دفاعي توصيف کرد که هدف آن حفظ تماميت ارضي و مرزهاي ملي، تامين آسايش و نيز زندگي مناسب براي شهروندان اين کشور است.[6] با اين حال نگرانيهايي نيز وجود دارد که اين رويکرد ترکمنستان را توجيه پذير ميسازد. نگرانيهاي دفاعي ترکمنستان در سطوح داخلي، منطقهاي و بينالمللي قابل مشاهدهاند و هر يک از آنها تهديدات خاصي را متوجه امنيت داخلي و مرزهاي اين کشور نمودهاند.
در سطح داخلي نگراني ترکمنستان بيش از هر چيز به عوامل بيثباتکنندۀ داخلي بازميگردد. از آنجا که نظام سياسي در اين کشور داراي مولفههاي اقتدارگرايي است و چرخش نخبگان به صورت عملي و موثر در آن مشاهده نميشود، نگراني از تغييرات ناخوشايند و غير قابل پيشبيني در سطوح بالاي سياسي به چشم ميخورد. در عين حال نگرانيهايي که به طور رسمي ابراز ميشوند نيز عبارتند از تهديدات ناشي از تروريسم، جرايم سازمانيافته، قاچاق مواد مخدر و مواردي از اين دست.
در سطح منطقهاي نيز موارد خاصي از تهديد وجود دارد. براي مثال مرزهاي طولاني ترکمنستان با افغانستان به طول 744 کيلومتر،[7] موجب ميشود که اين کشور همواره در معرض تهديدهاي ناشي از افغانستان قرار گيرد. از طرفي منابع هيدروکربني موجود در درياي خزر از جمله مواردي است كه ميتواند براي تركمنستان در عين دارا بودن فرصتهاي بسيار، نگرانيها و چالشهايي را نيز به همراه داشته باشد. به ويژه آنكه رژيم حقوقي اين دريا هنوز تعيين شده است و تركمنستان نيز به طور مشخص با جمهوري آذربايجان بر سر حوزههاي انرژي سردار، آذري و چراغ اختلاف دارد.
نكته مهم ديگري كه در بين تهديدها و نگرانيهاي تركمنستان در منطقه به چشم ميخورد مساله نظامي شدن درياي خزر و شكل گيري رقابتهاي نظامي در اين درياست. روسيه قدرتمندترين نيروي دريايي را در ميان كشورهاي حوزه درياي خزر داراست و پس از آن ايران دومين قدرت دريايي در اين منطقه محسوب ميشود. اين در حاليست كه قزاقستان و جمهوري آذربايجان نيز هر يك به دنبال تقويت جايگاه نظامي خود در اين دريا هستند. از اين رو تركمنستان نيز با توجه به ظرفيتهاي تهديد مورد اشاره و در راستاي تامين منافع خود در منطقه، درصدد افزايش توان نظامي در درياي خزر برآمده است. تلاش اين كشور در راستاي دستيابي به اين هدف تنها شامل افزايش تجهيزات نظامي دريايي و ناو نيست، بلكه تقويت نيروي هوايي و زميني را نيز در بر ميگيرد.
در عين حال توجه به اين نكته ضروري است كه رشد اقتصادي تركمنستان به دليل افزايش درآمدهاي حاصل از صادرات گاز موجب توانايي عشقآباد در پيگيري اهداف مختلف خود شده است. در تاييد اين ادعا بايد اشاره كرد كه به تازگي مجلس ملي ترکمنستان لايحه بودجه اين کشور در سال 2012 را با 20 درصد افزايش نسبت به سال 2011 ميلادي تصويب کرد.[8] اين امر به همراه بازي موفق ترکمنها در بخش صادرات گاز و نيز تعيين خطوط لوله انتقال منابع انرژي، موجب شده است كه اين كشور فرصتهاي بيشتري نيز براي دنبال كردن اهداف نظامي داشته باشد.
بخشي از اقدامات تركمنستان در ابعاد نظامي را ميتوان ناشي از نگراني اين كشور نسبت به تهديدهاي موجود در منطقه و نيز تهديدات داخلي اين كشور تلقي كرد. تقويت توان نظامي حق هر كشور مستقلي است و تركمنستان نيز از اين قاعده مستثني نيست. با اين حال رويكرد كشوري بيطرف چون تركمنستان به سمت افزايش توان نظامي، ميتواند مفاهيم نگرانكنندهاي را در خود داشته باشد. در اين راستا تصميم عشقآباد براي ايجاد پايگاه نظامي در درياي خزر حاكي از وجود مشکلات جدي در اين منطقه و هراس از آينده نظامي شدن اين درياست. به گفته رييس جمهور تركمنستان اين پايگاه نظامي سبب تحکيم مرزهاي دريايي کشور بوده و از سواحل ترکمنستان در درياي خزر در برابر دست درازي بيگانگان محافظت خواهد کرد.[9]
اين امر ميتواند زنگ خطري براي همه كشورهاي اين حوزه باشد و نشانهاي دال بر اينكه به رغم اظهار تمايل پنج كشور حاشيه خزر به غير نظامي بودن اين دريا، در عمل روندهاي نظامي در خزر رو به افزايش است. در عين حال تمايل تركمنستان براي برگزاري رزمايش مشترك با قدرتهاي فرامنطقهاي نيز ميتواند به چالشهاي موجود دامن زده و مشكلات منطقه را دوچندان كند.
منابع
[1]. بهرهبرداري از واحد جديد مرزباني تركمنستان در نزديكي مرز ايران، خبرگزاري فارس، 2 آبان 1389،http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8908020559
[2]. تركمنستان برگزاري رزمايش نظامي مشترك با انگليس را بررسي مي كند، ۲۸ آبان ۱۳۹۰، ايرنا، http://www.irna.ir/News/
[3]. تقويت ناوگان نظامي ترکمنستان در درياي خزر، ۲۰ مهر ۱۳۹۰، سايت خبري تحليلي ايراس،
http://www.iraneurasia.ir/fa/pages/?cid=18690
[4]. همان
[5]. رمضاني، فرزاد. ترکمنستان و انديشه تقويت حضور نظامي در خزر، سايت خبري تحليلي ايراس، ۰۳ آبان ۱۳۹۰، http://www.iraneurasia.ir/fa/pages/?cid=18876
6]. تقويت ناوگان نظامي ترکمنستان در درياي خزر، ۲۰ مهر ۱۳۹۰، سايت خبري تحليلي ايراس،
http://www.iraneurasia.ir/fa/pages/?cid=18690
[7]. رمضاني، پيشين.
[8]. نگاهي به ميزان بودجه ترکمنستان و برنامههاي اين کشور در سال 2012، خبرگزاري فارس، 11 مهر 1390، http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900711000158
[9]. تقويت ناوگان نظامي ترکمنستان در درياي خزر، ۲۰ مهر ۱۳۹۰، سايت خبري تحليلي ايراس،
http://www.iraneurasia.ir/fa/pages/?cid=18690
پربازدیدترین ها
